www.roter.nl/blaasontsteking

’Vier miljoen vrouwen hebben wel eens last van blaasontsteking’, volgens de website www.roter.nl/blaasontsteking, maar ’gelukkig kun je dit zelf snel en eenvoudig behandelen’. Daarvoor heeft de producent Ingroma BV verschillende producten in het assortiment, waarvan twee, Roter Cranberry Vitamine C en Echinacea® en Cystiberry®, extract van de cranberry (veenbes ofwel Vaccinium macrocarpon) bevatten. Cystiberry® bevat dit in de vorm van het gepatenteerde Cranberry-Active®, waardoor bacteriën zich niet meer aan de blaaswand zouden kunnen hechten. Het is niet duidelijk in de websitetekst waar die vier miljoen vrouwen betrekking op hebben: gaat het om Nederland of de wereld, en gaat het om eens in hun leven of jaarlijks? Voorts wordt gesuggereerd dat een blaasontsteking is te behandelen met cranberry-extract, maar hooguit is er mogelijk een plaats bij de profylaxe.1 2

Eerder is in Gebu 2001; 35: 130-131 ingegaan op de werkzaamheid van cranberry als profylaxe bij blaasontsteking. Hoe is de stand van zaken nu?

Blaasontsteking. Volgens de standaard ’Urineweginfecties’ van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) uit 2013 is een blaasontsteking bij gezonde niet-zwangere vrouwen vervelend, maar in principe onschuldig.3 De aandoening kan binnen één week vanzelf genezen en in eerste instantie geldt daarom een afwachtend beleid (een week veel drinken en eventueel gebruik van pijnstillers). Is een medicamenteuze behandeling toch noodzakelijk dan wordt gekozen voor een antibioticum. Een belangrijk onderdeel van de behandeling bestaat uit adviezen om herbesmetting te voorkomen. Blijkt een profylaxe noodzakelijk dan worden in de standaard cranberryproducten als één van de mogelijkheden aangegeven, echter met de overweging dat er slechts beperkt bewijs is voor werkzaamheid.

Onderzoek. In Gebu 2001; 35: 130-131 is een Fins onderzoek (1993-1997) beschreven naar de profylactische werking van cranberry/lingonberrysap bij vrouwelijke verpleegkundigen met een blaasontsteking. De onderzoekers concludeerden dat het gebruik van het sap het aantal recidieven significant verminderde (absolute risicoreductie van recidieven 20%, Number Needed to Treat NNT 5). Omdat het onderzoek niet gerandomiseerd en niet dubbelblind was uitgevoerd, werd het resultaat afgezwakt, maar werd wel als mogelijk voordeel gezien dat het gebruik van cranberry/lingonberrysap zou kunnen leiden tot een lager gebruik van antibiotica.

Na 2001 zijn er enkele systematische literatuuronderzoeken en meta-analysen in de Cochrane-bibliotheek gepubliceerd naar de werkzaamheid van cranberrysap en -extract bij de profylaxe van blaasontsteking. Het laatste overzicht uit 2012 geeft nog steeds geen duidelijke conclusie.2 In dit overzicht werden 13 gerandomiseerde onderzoeken samengevat. Uit de gecombineerde resultaten blijkt dat cranberrysap of -extract recidieven van urineweginfecties niet-significant vermindert in vergelijking met placebo, ook niet als werd gekeken naar specifieke subgroepen. Ook ten opzichte van antibiotica is geen significant verschil in werkzaamheid aangetoond, maar dat betrof drie onderzoeken met een gering aantal patiënten. Het aantal bijwerkingen verschilt niet van placebo. Het grote nadeel van cranberrysap blijkt de smaak, waardoor veel patiënten deelname aan de onderzoeken voortijdig staken. Dit vormt tevens de belangrijkste reden dat de auteurs het sap niet aanraden als profylaxe bij blaasontsteking.

Bij het extract is de smaak geen probleem maar speelt een andere kwestie. Uit één onderzoek blijkt dat cranberry de adhesie van met name Escherichia coli aan de blaaswand verhindert en zo een infectie voorkomt.4 In vitro blijken twee stoffen hiervoor verantwoordelijk: fructose en pro-anthocyanidinen (PAC). De hoeveelheid PAC verschilt door de gebruikte extractiemethoden echter sterk per product en is per extractiemethode ook niet altijd reproduceerbaar.5 Voor een goede werking zou 36 mg cranberry PAC-equivalenten (gelijk aan 300 ml cranberrysap) voldoende zijn om de adhesie van E. coli te verminderen.6 Van veel van de onderzochte producten was echter niet bekend hoeveel PAC ze bevatten en dit zou tevens kunnen verklaren waarom de resultaten van de verschillende onderzoeken sterk uiteenlopen en er uiteindelijk geen significant verschil werd gevonden. Uiteraard geldt in het algemeen voor natuurproducten dat ze niet steeds dezelfde hoeveelheid van een bepaalde biologische stof bevatten.

Conclusie. Op de verpakking van beide Roter-producten wordt de hoeveelheid PAC niet vermeld. Daarom is weinig te zeggen over hun werkzaamheid. Het zogenoemde gepatenteerde Cranberry-Active® lijkt een synoniem voor een werking die cranberry van zichzelf al heeft en is mogelijk geïntroduceerd om registratie als medisch hulpmiddel mogelijk te maken. De registratie-eisen ten aanzien van klinisch onderzoek naar werkzaamheid zijn hierbij namelijk minder streng.7 Er kunnen voordelen zijn verbonden aan het gebruik van cranberry-producten ten opzichte van het gebruik van antibiotica, maar de bewijzen voor werkzaamheid zijn gering en niet overtuigend. Als bovendien de hoeveelheid PAC niet wordt vermeld in de productsamenstelling blijft het gissen naar de mogelijke werkzaamheid en is het niet verstandig er geld aan te besteden.


  1. Jepson RG, et al. Cranberries for treating urinary tract infections. Cochrane Database Syst Rev 1998: CD001322.
  2. Jepson RG, et al. Cranberries for preventing urinary tract infections. Cochrane Database Syst Rev 2012: CD001321.
  3. Pinxteren B van, et al. NHG-Standaard ’Urineweginfecties’ (derde herziening). Huisarts Wet 2013; 56: 270-280.
  4. Schmidt DR, et al. An examination of the anti-adherence activity of cranberry juice on urinary and nonurinary bacterial isolates. Microbios 1988; 55: 173–181.
  5. Prior RL, et al. Multi-laboratory validation of a standard method for quantifying proanthocyanidins in cranberry powders. J Sci Food Agric 2010; 90: 1473–1478.
  6. Howell AB, et al. Dosage effect on uropathogenic Escherichia coli anti-adhesion activity in urine following consumption of cranberry powder standardized for proanthocyanidin content: a multicentric randomized double blind study. BMC Infectious Diseases 2010; 10: 94.
  7. EU-richtlijn medische hulpmiddelen 93-42-EEG [document op het internet]. Via: https://www.nen.nl/NEN-Shop/Vakgebieden/Medische-Hulpmiddelen/Wetgeving-medische-hulpmiddelen/Richtlijn-medische-hulpmiddelen-9342EEG-1.htm.

Auteurs

  • mw drs M.A.E. Nieuwhof