Waarschuwing tegen het gebruik van kalium bevattend mineraalzout door patiënten met gestoorde nierfunctie

Kort na elkaar verschenen recent enkele casuïstische mededelingen over patiënten met een levensbedreigende hyperkaliëmie. Pas achteraf kwam daarbij aan het licht dat deze patiënten het mineraalzout LoSalt waren gaan gebruiken. LoSalt bestaat uit eenderde natriumchloride en tweederde kaliumchloride. Het is op de markt gebracht als vervanger van keukenzout waarmee beoogt wordt de natriuminname te verlagen. Het middel is (zonder recept) verkrijgbaar in de supermarkt. Op de verpakking staat dat het 66,6% minder natrium bevat dan gewoon keukenzout. In kleine letters wordt vermeld dat LoSalt-mineraalzout geen dieetproduct is en dus niet geschikt is voor mensen die een zoutarm dieet moeten gebruiken.

Patiënten. De eerste mededeling betrof een 74-jarige hemodialysepatiënte, die tot twee keer toe moest worden gereanimeerd wegens een levensbedreigende hartritmestoornis veroorzaakt door aanvankelijk onverklaarde hyperkaliëmie van 9,2 mmol/l.1 Pas in tweede instantie bleek zij sinds enkele maanden LoSalt te gebruiken.
De tweede mededeling betrof een 75-jarige vrouw met een licht gestoorde nierfunctie (creatinine 125 µmol/l) die wegens hypertensie enalapril 5 mg 1 dd kreeg. Zij werd overvallen door een ernstige hartritmestoornis, die eveneens berustte op een hyperkaliëmie (9,4 mmol/l).2 Twee weken eerder was zij op advies van medisch gekwalificeerde familieleden zoutarm gaan eten met gebruik van LoSalt.
Beide patiënten herstelden voorspoedig na spoedhemodialyse.

Bespreking. Normale voeding bevat gemiddeld 30-50 mmol kalium per dag voornamelijk afkomstig uit groente en fruit. Eén tablet medicinaal kaliumchloride van 600 mg bevat 8 mmol kalium. In een flinke theelepel (6 g) LoSalt zit ongeveer 20 mmol kalium. Het lijkt aannemelijk dat vooral beginnend gebruik van te grote hoeveelheden bij bepaalde patiënten met verhoogd risico kan leiden tot gevaarlijke hyperkaliëmie.
Juist bij oudere patiënten met cardiovasculaire problemen kunnen zich omstandigheden voordoen, waarbij de kaliumexcretie in de urine is gestoord. Dit is het geval bij een verminderde nierfunctie en bij diabetische nefropathie met hyporeninemisch hypoaldosteronisme. Daarbij krijgen deze patiënten nogal eens kaliumsparende diuretica of ACE-remmers en NSAID's voorgeschreven, die beide de aldosteronsecretie en daarmee de kaliumuitscheiding verlagen.

Plaatsbepaling

Onverklaard hoge plasmakaliumconcentraties moeten de arts alert doen zijn voor mogelijk gebruik van kalium bevattend mineraalzout, zeker bij daarvoor gevoelige patiënten, ook zonder levensbedreigende ritmestoornissen. De diëtiste dient deze patiënten te waarschuwen voor overmatig gebruik van LoSalt. De productinformatie van kalium bevattende zoutvervangmiddelen dient dan ook een duidelijker waarschuwing op de verpakking te krijgen. Vooral patiënten met diabetes mellitus, nierinsufficiëntie, hartfalen of hoge bloeddruk en gebruikers van ACE-remmers, angiotensine II-antagonisten, kaliumsparende diuretica en NSAID's, dienen LoSalt niet te gebruiken zonder overleg met arts of apotheker.



1. Doorenbos CJ, et al. Danger of salt substitutes that contain potasium in patients with renal failure. BMJ 2003; 326: 35-36.
2. Hoye A, et al. Iatrogenic hyperkalaemia. Lancet 2003; 361: 2224.