Vitamine E verhoogt risico op prostaatkanker

Achtergrond. Voedingssupplementen worden onder meer gebruikt vanwege hun veronderstelde positieve gezondheidseffecten. In de recente jaaroverzichten van het Geneesmiddelenbulletin bleken deze verwachtingen in goed opgezet en uitgevoerd gerandomiseerd onderzoek niet te kunnen worden bevestigd. Nu komen er ook aanwijzingen dat voedingssupplementen schadelijke effecten kunnen hebben.
Van selenium en vitamine E wordt verondersteld dat zij een preventief effect hebben op prostaatkanker vanwege de antioxidatieve eigenschappen. Aangezien prostaatkanker gepaard gaat met een aanzienlijke ziektelast en kosten, lijkt primaire preventie een aantrekkelijke optie.

Methode. In 2001 werd in de Verenigde Staten, Canada en Puerto Rico begonnen met het ’Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial’ (SELECT)-onderzoek, waarin bij 35.533 gezonde mannen de werkzaamheid van selenium (200 μg/dag) en vitamine E (400 IE/dag), afzonderlijk en gecombineerd, werd vergeleken met placebo op de preventie van prostaatkanker.1 Insluitcriteria waren een concentratie van prostaatspecifiek antigeen overeenkomend met die van gezonde mannen (PSA <4,0 μ/l), een rectaal toucher dat niet verdacht was voor prostaatkanker en een leeftijd ouder dan 50 jaar (blanken) of 55 jaar (negroïden). De primaire uitkomstmaat was de incidentie van prostaatkanker. De onderzoekers kozen ervoor de resultaten te schatten met 99% betrouwbaarheid in plaats van de gebruikelijke 95% (vanwege het grote aantal deelnemers kon de schatting nauwkeuriger zijn). Resultaat. Bij een geprotocolleerde interimanalyse in 2008, na een mediane vervolgduur van 5,5 jaar, werden destijds geen statistisch significante effecten gevonden.2 In het voorjaar van 2011 was dat anders. Toen was bij 620 mannen die vitamine E gebruikten prostaatkanker vastgesteld (benaderd relatief risico RR 1,17 [99%BI=1,004-1,36], absolute risicotoename 0,01, Number Needed to Harm NNH 100), significant verschillend vergeleken met placebo (n=529). De vergelijkingen van selenium en de combinatie van vitamine E en selenium met placebo waren beide niet significant.
De absolute toename van het risico op prostaatkanker in vergelijking met placebo was 1,6 per 1.000 persoonsjaren voor vitamine E na een mediane vervolgperiode van zeven jaar, 0,8 voor selenium en 0,4 voor de combinatie. 67% van de nieuwe tumoren had een lage maligniteitsgraad (Gleason-score <7, op een schaal van 0-10) en slechts bij drie was sprake van metastasering. Conclusie onderzoekers. Voedingssupplementen met vitamine E verhogen significant het risico op prostaatkanker bij gezonde mannen.

Plaatsbepaling

In Gebu 2010; 44: 8-9 is aangegeven dat in meerdere grote gerandomiseerde onderzoeken met een langdurige vervolgduur geen effect van onder meer vitamine C en E en selenium is gevonden op de preventie van diverse kankersoorten. Dit onderzoek toont nu onverwacht dat als gezonde mannen met een gemiddeld risico op prostaatkanker worden blootgesteld aan een normale dosering vitamine E zij een significant verhoogd risico op prostaatkanker krijgen. Het verhoogde risico geeft aan dat schijnbaar onschuldige maar biologisch actieve stoffen, zoals vitaminen, schade kunnen toebrengen aan de mens. Daarbij zijn in dit onderzoek vooral tumoren met een lage maligniteitsgraad ontstaan en zijn de klinische gevolgen waarschijnlijk zeer gering, zo wordt in een commentaar gesteld.3 De onderzoekers erkennen dat er vooralsnog geen biologische verklaring is voor de gevonden effecten van vitamine E.
Ten slotte geven de onderzoekers aan dat het publiek sceptisch behoort te zijn ten aanzien van gezondheidsclaims van ’over-the-counter’-producten waarvoor geen registratieplicht geldt en waarvan de claims niet zijn onderbouwd met bewijzen uit gerandomiseerd klinisch onderzoek.1


1. Klein EA, et al. Vitamin E and the risk of prostate cancer. JAMA 2011; 306: 1549-1556.
2. Lippman SM, et al. Effect of selenium and vitamin E on risk of prostate cancer and other cancers. JAMA 2009; 301: 39-51.
3. Hoffman RM. Vitamin E supplementation increased risk for prostate cancer in healthy men at a median of 7 years [commentaar]. Ann Intern Med 2012; 156: JC203.

Auteurs

  • dr D. Bijl