Tolerantie voor salmeterol bij inspanningsastma

Vooral bij kinderen en jong volwassenen met astma is de door inspanning uitgelokte bronchoconstrictie een frequent voorkomend symptoom, dat hen afhoudt van bijvoorbeeld sportbeoefening. Bij inspanningsastma kan een onderhoudsbehandeling met inhalatiecorticosteroïden de klachten sterk verminderen. Bij onvoldoende resultaat is inhalatie van salbutamol 15 minuten vóór de inspanning geïndiceerd. Preventieve medicatie met langwerkende bronchusverwijders, vooral in gebruik bij nachtelijke klachten, wordt ook wel toegepast bij inspanningsastma. Het is de vraag of de werkzaamheid bij een dagelijkse onderhoudsbehandeling ook op langere termijn behouden blijft en hoe lang de preventieve werkzaamheid gedurende de dag stand houdt.
Onlangs is in een gekruist, gerandomiseerd, dubbelblind onderzoek bij 20 patiënten met een aangetoonde bronchoconstrictie na inspanning, het effect van de langwerkende β2-agonist salmeterol (Serevent®) 2 dd 42 µg gedurende een maand vergeleken met placebo.1 De patiënten verrichtten 30 minuten én 9 uur na de ochtenddosis inspanning op de fietsergometer onder het inademen van ijskoude lucht. Het effect werd beoordeeld aan de hand van de afname van de longfunctie na inspanning (het geforceerd expiratoir volume in 1 sec: FEV1). Salmeterol bleek 30 minuten na de ochtenddosis een redelijke bescherming te bieden tegen bronchoconstrictie door inspanning: de FEV1 was maar met 5% gedaald, terwijl de afname in de placebogroep 19% bedroeg. In de loop van de maand werden de verschillen met placebo iets geringer: op de 14e en 29e dag was de daling met salmeterol respectievelijk 10% en 9%. Deze drie uitkomsten met salmeterol verschilden onderling niet significant, hetgeen betekent dat de vroege protectie in één maand niet afnam. Met de duur van de bescherming over de dag lag het echter anders. Met placebo was de FEV1 negen uur na inhalatie met gemiddeld 18% verminderd. Waar het effect met salmeterol negen uur na inhalatie op de 1e dag met 5% nog onverminderd was, bleek dit op de 14e (15%) en 29e dag (14%) significant, sterk te zijn afgenomen. Op de 29e dag was geen significant verschil met placebo meer aantoonbaar.1

Deze bevindingen geven aan dat de langwerkende β2-agonist salmeterol, ook tijdens een onderhoudstherapie gedurende ten minste 30 dagen, tot minstens 30 minuten na inhalatie een goede beschermende werking heeft tegen door inspanning opgewekte constrictie. Tenminste even belangrijk is echter dat er reeds in deze korte periode tolerantie ontstaat. Hierdoor is de duur van de protectie verkort tot minder dan negen uur, zodat in de praktijk bij sportbeoefening een aanzienlijke vervroeging van de tweede dagdosis noodzakelijk is. Hiermee ontstaat het gevaar dat salmeterol vaker dan tweemaal daags wordt geïnhaleerd met het risico van toename van ernstige bijwerkingen. Overigens vormen deze resultaten een bevestiging van enkele eerdere onderzoeken, zij het dat hier met een fysiologische en niet met een histamine- of metacholineprovocatie werd gewerkt. Salbutamolinhalatie blijft de voorkeur houden.



1. Nelson JA, Strauss L, Skowronski M, Russell C, Novak R, McFadden ER et al. Effect of long-term salmeterol treatment on exercise-induced asthma. N Engl J Med 1998; 339: 141-146.
2. Hansen-Flaschen J, Schotland H. New treatments for exercise-induced asthma. N Engl J Med 1998; 339: 192-193