Tien promotionele tips voor de farmaceutische industrie

In een enige tijd geleden verschenen boek staan tien interessante, enigszins ironisch bedoelde, tips voor de farmaceutische industrie om een nieuw geneesmiddel zo gunstig mogelijk te presenteren. Deze als waarschuwing voor de voorschrijver bedoelde tips geven we hieronder weer met toestemming van de uitgever BMJ-Books.

1. Bedenk een plausibel werkingsmechanisme en breng dit op een handige manier naar voren. Zoek daartoe bij voorkeur een surrogaat-eindpunt dat, hoewel het niet strikt valide hoeft te zijn, wel sterk door het geneesmiddel wordt beïnvloed.
2. Selecteer voor het klinische onderzoek de patiëntenpopulatie, de omgeving en de onderzoeksduur zodanig, dat ze het maximaal mogelijke effect van het geneesmiddel weerspiegelen.
3. Vergelijk het geneesmiddel, indien mogelijk, alleen met een placebo. Wanneer een vergelijking met een concurrerend geneesmiddel niet te vermijden is, dien dat dan toe in een subtherapeutische dosering.
4. Neem de resultaten van de vooronderzoeken op in de uitkomsten van het definitieve onderzoek, zodat de onderzoekspopulatie groter lijkt dan die in werkelijkheid was ('Russische pop'-publicatie).
5. Noem geen enkel onderzoek waarin sterfte voorkwam of ernstige bijwerkingen optraden in de actief behandelde groep. Laat publicatie daarvan, indien mogelijk, achterwege.
6. Vraag de grafische afdeling het visuele effect van de boodschap te maximaliseren. Daarbij kan het helpen om de assen in de grafieken niet te expliciteren: vermeld noch de aard van de schaal (lineair of logaritmisch) noch de grootte van de schaalverdeling. Toon in geen geval individuele patiëntengegevens of betrouwbaarheidsintervallen.
7. Leer de 'hangende vergelijking' beheersen: gebruik bijvoorbeeld 'beter', 'minder' en 'sterker' zonder duidelijk te maken waarmee wordt vergeleken.
8. Draai de gebruikelijke hiërarchie van bewijsvoering om, zodat anekdotes belangrijker ogen dan gerandomiseerde onderzoeken en meta-analysen.
9. Noem ten minste drie plaatselijke opinieleiders die het geneesmiddel gebruiken. Biedt artsen startverpakkingen aan, zodat ze het geneesmiddel kunnen uitproberen.
10. Presenteer een kosten-effectiviteitsanalyse die laat zien dat het geneesmiddel, hoewel het duurder is, 'toch goedkoper uitvalt' dan dat van de concurrent.



1. Greenhalgh T. How to read a paper, the basics of evidence based medicine. Londen: BMJ Publishing Group, 1997: 88; ISBN 0-7279-1139-2.