Tien promotionele tips voor de farmaceutische industrie

Het onderstaande artikel is gepubliceerd in Gebu 1999; 33: 23-24, maar is gezien het onderwerp van het decembernummer nog net zo actueel als destijds. Deze tips kunnen behulpzaam zijn voor artsen en apothekers bij het bewaken van het verschil tussen ’doing science’ (wetenschap bedrijven) en ’doing business’ (zakendoen).

In een enige tijd geleden verschenen boek staan tien interessante, enigszins ironisch bedoelde, tips voor de farmaceutische industrie om een nieuw geneesmiddel zo gunstig mogelijk te presenteren.1
1. Bedenk een plausibel werkingsmechanisme en breng dit op een handige manier naar voren. Zoek daartoe bij voorkeur een surrogaateindpunt dat, hoewel het niet strikt valide hoeft te zijn, wel sterk door het geneesmiddel wordt beïnvloed.
2. Selecteer voor het klinische onderzoek de patiëntenpopulatie, de omgeving en de onderzoekduur zodanig, dat ze het maximaal mogelijke effect van het geneesmiddel weerspiegelen.
3. Vergelijk het geneesmiddel, indien mogelijk, alleen met een placebo. Wanneer een vergelijking met een concurrerend geneesmiddel niet te vermijden is, dien dat dan toe in een subtherapeutische dosering.
4. Neem de resultaten van de vooronderzoeken op in de uitkomsten van het definitieve onderzoek, zodat de onderzoekspopulatie groter lijkt dan die in werkelijkheid was (Russische pop-publicatie).
5. Noem geen enkel onderzoek waarin sterfte of ernstige bijwerkingen voorkwamen in de actief behandelde groep. Laat publicatie daarvan, indien mogelijk, achterwege.
6. Vraag de grafische afdeling het visuele effect van de boodschap te maximaliseren. Daarbij kan het helpen om de assen in de grafieken niet te expliciteren: vermeld noch de aard van de schaal (lineair of logaritmisch) noch de grootte van de schaalverdeling. Toon in geen geval individuele patiëntgegevens of betrouwbaarheidsintervallen.
7. Leer de ’hangende vergelijking’ beheersen: gebruik bijvoorbeeld ’beter’, ’minder’ en ’sterker’ zonder duidelijk te maken waarmee wordt vergeleken.
8. Draai de gebruikelijke hiërarchie van bewijsvoering om, zodat anekdoten belangrijker ogen dan gerandomiseerde onderzoeken en meta-analysen.
9. Noem ten minste drie plaatselijke opinieleiders die het geneesmiddel gebruiken. Biedt artsen startverpakkingen aan, zodat ze het geneesmiddel kunnen uitproberen.
10. Presenteer een kosten-effectiviteitsanalyse die laat zien dat het geneesmiddel, hoewel het duurder is, ’toch goedkoper uitvalt’ dan dat van de concurrent.


1. Greenhalgh T. How to read a paper, the basics of evidence based medicine. Londen: BMJ Publishing Group, 1997: 88.