Tien mythen over de farmaceutische industrie: Mythe 4

In Gebu 2014; 48: 142-143 is aandacht besteed aan het boek ’Deadly medicines and organised crime’ van de Deense internist en hoogleraar Peter Gøtzsche.1 In één van de laatste hoofdstukken bespreekt de auteur de mythen die de industrie zo vaak heeft herhaald dat veel artsen, apothekers, politici en het algemene publiek ze zijn gaan geloven. Deze mythen vormen, volgens de auteur, een belemmering om tot een rationeel gezondheidszorgsysteem te komen. De naar het oordeel van de auteur belangrijkste tien mythen worden in het bulletin nader besproken. Thans komt nummer 4 aan bod.

2015_5_Mythe-4_2

4. Doorbraken komen voort uit door de industrie gesponsord onderzoek.


Deze mythe wordt ontkracht door een veelheid aan informatie. Zo vindt vrijwel al het basale wetenschappelijke onderzoek dat ten grondslag ligt aan de vooruitgang in de geneeskunde plaats in de non-profitsector, op universiteiten, in publieke onderzoeksinstellingen en in overheidslaboratoria.2 In een rapport van het Amerikaanse congres uit 2000 werd geconcludeerd dat van de 21 belangrijkste geneesmiddelen die tussen 1965 en 1992 op de markt zijn gekomen er 15 zijn ontwikkeld op basis van de kennis en technieken afkomstig uit onderzoek dat werd gefinancierd door de Amerikaanse overheid. Andere onderzoekers komen tot gelijkluidende conclusies: ten minste 80% van 35 belangrijke geneesmiddelen zijn gebaseerd op wetenschappelijke ontdekkingen die zijn gedaan door publiek gefinancierde onderzoeksinstellingen.3 Het Amerikaanse Nationale Kankerinstituut leidde de ontwikkeling van 50 van de 58 nieuwe oncolytica die tussen 1955 en 2001 in de Verenigde Staten (VS) zijn geregistreerd.4 Overigens komen drie van de belangrijkste ontdekkingen in de 20e eeuw, namelijk penicilline, insuline en het poliovaccin, uit publiek gefinancierde laboratoria. 16 van de 17 wetenschappelijke artikelen die ten grondslag lagen aan de ontdekking en ontwikkeling van de in 1995 meest verkochte geneesmiddelen (ranitidine (merkloos, Ranitidine®),aciclovir (merkloos, Zovirax®), captopril (merkloos), enalapril (merkloos, Renitec®) en fluoxetine (merkloos, Prozac®)) in de VS waren niet van de farmaceutische industrie afkomstig.5 Het eerste geneesmiddel dat een doorbraak vormde bij de behandeling van het ’acquired immuno-deficiency syndrome’ (aids), zidovudine (merkloos, Retrovir®), was eveneens afkomstig uit publiek gefinancierd onderzoek.
De gebruikelijke gang van zaken is dat de industrie betrekkelijk weinig geld investeert in echte doorbraakmiddelen, maar deze middelen overneemt vanuit publiek gefinancierd onderzoek en verder ontwikkelt, waarna ze exorbitant hoge prijzen voor deze middelen vraagt. De industrie stelt deze gang van zaken graag anders voor en claimt dat zij zelf de ontwikkeling en het onderzoek voor de nieuwe middelen heeft verricht en eist daarmee het krediet van het publiek op.4
Farmaceutische bedrijven besteden slechts 1% van hun middelen aan onderzoek ten behoeve van het ontdekken van nieuwe geneesmiddelen. Meer dan vier vijfde van de middelen voor dit onderzoek is door het publiek gefinancierd.6 Men kan zich afvragen of het maatschappelijk verantwoord is om aan middelen veel meer te verdienen dan de ontwikkelingskosten nadat middelen (grotendeels) met publiek geld zijn ontwikkeld en een groot deel van de winst van de industrie aan aandeelhouders wordt uitgekeerd.
Eén van de redenen waarom de meeste doorbraken afkomstig zijn van publiek gefinancierd onderzoek is volgens de auteur dat kapitalisme en nieuwsgierigheid moeilijk te verenigen zijn. Nieuwsgierigheid kost tijd. Senior-medewerkers bij de industrie hebben weinig of geen geduld, zij willen snel geld verdienen. Managers zullen een onderzoekslijn waarschijnlijk sluiten als die na enkele jaren geen vooruitgang heeft geboekt.

Mythe 4 zou moeten worden geformuleerd als:

4. Doorbraken komen meestal niet voort uit door de industrie gesponsord onderzoek.

Zie ook: Mythe 1 | Mythe 2 | Mythe 3


  1. Gøtzsche PC. Deadly medicines and organised crime. London: Radcliffe, 2013.
  2. Mintzberg H. Patent nonsense: evidence tells of an industry out of social control. CMAJ 2006; 175: 374.
  3. Zycher B, et al. Private sector contributions to pharmaceutical science: thirty-five summary case histories. Am J Ther 2010; 17: 101-120.
  4. Goozner M. The $800 million pill: the truth behind the cost of new drugs. Berkeley: University of California Press, 2005.
  5. Relman AS, et al. America’s other drug problem: how the drug industry distorts medicine and politics. New Republic 2002, 227: 27-41.
  6. Light DW, et al. Pharmaceutical research and development: what do we get for all that money? BMJ 2012; 345: e4348.