Testosteronpleister (Intrinsa), behandeling van verminderd seksueel verlangen bij vrouwen

In deze rubriek worden geneesmiddelen besproken, kort nadat ze in de handel zijn gebracht, of als er sprake is van een uitbreiding van de indicatie. De plaatsbepaling kan meestal slechts voorlopig zijn, omdat nog relatief weinig bekend is over de veiligheid en effectiviteit. Wanneer nieuwe gegevens daartoe aanleiding geven, komen wij op de eerste bespreking terug. 
De pictogrammen betekenen: ++: een belangrijke uitbreiding van het farmacotherapeutische arsenaal, +: een nuttig geneesmiddel, +-: een middel met twijfelachtig nut, of een middel waarvan de waarde nog niet goed kan worden beoordeeld, -: een middel zonder toegevoegde waarde, --: een middel met extra risico's dat niets toevoegt aan de behandelmogelijkheden. 

Pilwaardering: +/-

Testosteronpleister 
Intrinsa® (Procter & Gamble) 
pleister met gereguleerde afgifte 300 µg/24 uur
behandeling van verminderd seksueel verlangen bij vrouwen

Testosteronpleister (Intrinsa®) is geregistreerd voor de 'behandeling van verminderd seksueel verlangen ('hypoactive sexual desire disorder' (HSDD)) bij vrouwen die bilaterale ovariëctomie en hysterectomie hebben ondergaan en gelijktijdig met oestrogenen worden behandeld.'1 HSDD is één van de vier subtypen van vrouwelijke seksuele dysfunctie en wordt gekenmerkt door een tekort aan, of het ontbreken van, seksuele fantasieën en verlangen naar seksuele activiteit. Deze verstoring moet aanleiding geven tot een aanzienlijke mate van spanning en/of verdriet of relatieproblemen en mag niet worden veroorzaakt door een andere psychologische oorzaak of medische conditie.2

Werkingsmechanisme. Het betreft hier substitutie van testosteron na een bilaterale ovariëctomie en hysterectomie, tot serumconcentraties die net boven de fysiologische concentraties uitkomen.2 Testosteron is het natuurlijk voorkomende, primaire circulerende androgeen bij vrouwen dat wordt uitgescheiden door de ovaria en de bijnieren. Het is onbekend via welk werkingsmechanisme testosteron invloed heeft op de seksuele functie bij de vrouw.

Klinisch onderzoek. Aangezien het een relatief nieuw onderzoeksgebied betreft, zijn er drie meetinstrumenten ontwikkeld en gevalideerd, en deze zijn door de EMEA geaccepteerd.2 Een belangrijk meetinstrument is de 'Sexual Activity Log' (SAL) dat de frequentie meet van de seksuele activiteit, het aantal orgasmen en het aantal bevredigende seksuele activiteiten gedurende de afgelopen zeven dagen. Deze seksuele activiteit is breed gedefinieerd, zoals seksuele gemeenschap met partner, masturbatie met of zonder partner, en geven of ontvangen van orale seks.
Er zijn twee gerandomiseerde dubbelblinde en placebogecontroleerde onderzoeken gepubliceerd waarin de werkzaamheid van de testosteronpleister is onderzocht.3 4 Beide onderzoeken duurden 24 weken. De in de onderzoeken ingesloten vrouwen hadden voor de operatie stabiel bevredigende seksuele activiteiten en na de operatie een belangrijke vermindering in seksueel verlangen en in seksuele activiteit en leden hieronder. Zij dienden overigens een goede gezondheid te hebben. In het eerste onderzoek bij 562 patiënten was de toename op de primaire uitkomstmaat SAL na 24 weken (het gemiddelde over de afgelopen vier weken) significant hoger in de testosterongroep dan in de placebogroep (2,1 vs. 0,98, t.o.v. de uitgangswaarde van gem. 3).3 In het andere onderzoek bij 532 patiënten was de toename op de primaire uitkomstmaat SAL na 24 weken (het gemiddelde over de afgelopen vier weken) eveneens significant hoger in de testosterongroep dan in de placebogroep (1,56 vs. 0,73, uitgangswaarde gem. 3).4 In beide onderzoeken waren de effecten na 12 weken maximaal en bleven gedurende de rest van het onderzoek behouden.

Bijwerkingen. In de twee besproken onderzoeken viel 8% van de patiënten uit vanwege bijwerkingen, zowel in de placebo- als in de testosterongroep.3 4 Volgens de EMEA zijn de meest voorkomende androgene bijwerkingen acne en hirsutisme, gevolgd door stemverlaging en haaruitval.1 Opmerkelijk genoeg verschilde de ernst van deze androgene bijwerkingen niet tussen beide groepen patiënten. Lokale bijwerkingen komen zeer vaak voor en bestaan uit jeuk en erytheem. Er zijn onvoldoende gegevens bekend over het risico op cardiovasculaire aandoeningen en maligne aandoeningen bij langdurig gebruik.2

Contra-indicaties en interacties. Contra-indicaties zijn mammacarcinoom of een verdenking hierop, bekende oestrogeenafhankelijke tumoren of een vermoeden hiervan, actieve of doorgemaakte trombo-embolische aandoeningen en ernstige leverafwijkingen. Bij patiënten met cardiovasculaire aandoeningen en/of diabetes mellitus is voorzichtigheid geboden.2
Androgenen kunnen de gevoeligheid voor orale anticoagulantia verhogen, waardoor de dosering van het anticoagulans moet worden verlaagd. Het hypoglykemische effect van bloedglucoseverlagende geneesmiddelen kan worden versterkt.2

 

 

Plaatsbepaling

De testosteronpleister verbetert significant de frequentie van bevredigende seksuele activiteit ten opzichte van placebo bij vrouwen met verminderd seksueel verlangen die bilaterale ovariëctomie en hysterectomie hebben ondergaan en gelijktijdig met oestrogenen worden behandeld. Dat effect is in de onderzochte groep echter bescheiden: gemiddeld één bevredigende seksuele activiteit meer per vier weken. De werkzaamheid van de pleister is niet vergeleken met de gebruikelijke therapie bij vrouwelijke seksuele functiestoornissen, namelijk counseling of psychoseksuele therapie of toegevoegd aan dergelijke behandelingen. Hierdoor is het geven van een plaatsbepaling niet mogelijk.

De Amerikaanse registratieautoriteit Food and Drug Administration heeft de registratie van de testosteronpleister voor vrouwen geweigerd, met name vanwege het ontbreken van gegevens over de veiligheid bij chronisch gebruik. Het gaat daarbij vooral om cardiovasculaire aandoeningen, mammacarcinoom en endometriumcarcinoom. Het middel is door de EMEA geregistreerd, maar is vooralsnog in Nederland niet in de handel.

 

 

 


1. Productinformatie testosteronpleister (Intrinsa®) via: www.emea.europa.eu, human medicines, EPARs.
2. CFH-rapport testosteronpleister (Intrinsa®), via: www.cvz.nl, CFH-rapporten.
3. Simon J, et al. Testosterone patch increases sexual activity and desire in surgically menopausal women with hypoactive sexual desire disorder. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: 5226-5233. 
4. Buster JE, et al. Testosterone patch for low sexual desire in surgically menopausal women: a randomized trial. Obstet Gynecol 2005; 105: 944-952.

 

Auteurs

  • dr D. Bijl