Sofisten, ‘spindoctors’ en de crisis in de academische geneeskunde

‘Ghostwriting’ in medische tijdschriften is een belangrijke factor die heeft bijgedragen aan het geloofwaardigheidsprobleem van de academische geneeskunde. Recent verscheen hierover een interessante bijdrage vanuit het vakgebied van de filosofie waarin ghostwriting een moderne vorm van sofisme (Van Dale: spitsvondige maar geen steekhoudende redenering) wordt genoemd.[1] Hieronder wordt dit artikel samengevat.
Farmaceutische bedrijven nemen vaak ghostwriters of niet-erkende auteurs in dienst om manuscripten te schrijven of te ontwerpen over geneesmiddelen die vervolgens in ‘peer reviewed’ medische tijdschriften verschijnen met de namen van één of meer academische onderzoekers als auteurs. Nogal eens blijken gegevens in dergelijke artikelen verkeerd te zijn weergegeven. Door te werken met ghostwriters blijft de bijdrage van de industrie aan die artikelen verborgen en daarmee ondermijnt dit de wetenschappelijke integriteit. In de praktijk kan daarom vaak niet worden achterhaald of gepubliceerde onderzoeken over geneesmiddelen werkelijk een onafhankelijke evaluatie van die middelen zijn. Uit documenten van farmaceutische marketingafdelingen die openbaar zijn gemaakt bij rechtszaken tegen bepaalde bedrijven, blijkt dat dergelijke artikelen die een schijn van objectiviteit hebben, zijn bedoeld om het aantal voorschriften te vergroten.
Ghostwriters (spindoctors) werken voor medische educatie- en communicatiebedrijven (‘Medical Education and Communication Companies’ (MECC’s), ‘public relation’-bedrijven of zijn rechtstreeks in dienst van de farmaceutische industrie. MECC’s zijn ook betrokken bij andere promotionele activiteiten, zoals bijeenkomsten van adviesraden en academici om een nieuw geneesmiddel of een nieuwe indicatie te lanceren. MECC’s beogen het marktaandeel van de producten waarover zij schrijven te vergroten.
Supplementen van wetenschappelijke tijdschriften richten zich vaak op één geneesmiddel en worden volledig door een fabrikant betaald. De inhoud bestaat vaak uit bijdragen geleverd op een symposium en veel artikelen in supplementen zijn geschreven door ghostwriters. Tijdschriften zijn vaak financieel afhankelijk van de inkomsten uit dergelijke supplementen, de overdrukken die van de artikelen worden gemaakt alsmede van de advertenties van de farmaceutische industrie. Hiermee is een gevaarlijke vorm van afhankelijkheid geschapen tussen de farmaceutische industrie en de medische genootschappen die eigenaar zijn van de tijdschriften.
De werkelijke omvang van ghostwriting is niet bekend, omdat ghostwriting bedoeld is om onzichtbaar te zijn. Een schatting van de Britse parlementaire onderzoekscommissie die in 2005 verslag uitbracht over de invloed van de farmaceutische industrie, kwam uit op circa 50% van de gepubliceerde gerandomiseerde onderzoeken.
Bekende voorbeelden van geneesmiddelen die met hulp van ghostwriting werden gepromoot zijn gabapentine (Neurontin®, propageren ‘off-label’-gebruik voor pijnsyndromen en psychiatrische aandoeningen), rofecoxib (Vioxx®, niet vermelden van overlijden door cardiovasculaire oorzaken van deelnemers aan onderzoeken), sertraline (Zoloft®, onderrapportage bijwerkingen), paroxetine (Seroxat®, ingezonden brieven zogenaamd door ‘Medical Opinion Leaders’ (MOL’s), maar in feite door ghostwriters die onttrekkingsverschijnselen in een ander daglicht plaatsen), paroxetine (Seroxat®, het zodanig manipuleren van onderzoeksgegevens dat het onderzoek een succes leek, terwijl werkzaamheid niet was aangetoond en er grote twijfels over de veiligheid waren, en het artikel was geschreven door MECC).
 
Zoals de moderne sofisten zijn geïnfiltreerd in medische tijdschriften en deze tot forum voor hun promotionele activiteiten hebben gemaakt, zo heeft de rhetorica medica de medische wetenschap overweldigd. Hiermee is de medische wetenschap in verlegenheid gebracht in een tijdperk dat zich zogenaamd heeft toegewijd aan ‘Evidence Based Medicine’. Het is noodzakelijk dat de geneeskunde het terrein terugclaimt dat het heeft verloren aan het winstbejag van de industrie. [1]


Het achterhouden van gegevens over werkzaamheid en bijwerkingen schaadt patiënten. Publicaties in wetenschappelijke tijdschriften vormen de basis voor de status en de verdere ontwikkeling van academici. Ghostwriting creëert een onevenwichtig speelveld waarbij sommige ‘auteurs’ profiteren van de diensten van onzichtbare auteurs. De integriteit van de wetenschap is bovenal afhankelijk van het vertrouwen dat in individuele clinici en onderzoekers wordt gesteld. Academici die hun naam verbinden aan door ghostwriters geschreven artikelen vertonen gedrag dat in de meeste academische disciplines onacceptabel zou zijn, maar in de geneeskunde standaard is geworden. Er is dus een ernstig probleem met het academische leiderschap. Dit wordt in stand gehouden doordat industrieën dreigen hun financiële steun aan organisaties in te trekken als zij kritische onderzoeken publiceren. Ook dreigen industrieën tijdschriften met juridische procedures als zij kritische artikelen over de farmaceutische industrie publiceren.
Dit alles heeft diverse ernstige gevolgen. Het achterhouden van gegevens over werkzaamheid en bijwerkingen schaadt patiënten. De industrie creëert aandoeningen die slechts alledaagse ongemakken zijn en stimuleert het afhankelijk worden van en het overmatige gebruik van geneesmiddelen.
De sofisten uit de vijfde eeuw voor Christus waren reizende leraren en gaven, tegen betaling, met name onderricht in welsprekendheid. Deze mensen waren praktisch ingesteld en hechtten weinig waarde aan theoretische kennis. Aangezien zij van mening waren dat er geen objectieve maatstaven waren om te bepalen wie in een bepaalde vraag gelijk heeft, kwam het er op aan te bepalen wie gelijk krijgt, met andere woorden wie het knapst zijn standpunt weet te doen zegevieren. De kern van het sofisme is overreden. Sofisten zijn de klassieke voorbeelden van de moderne spindoctors en reclamemakers. Wetenschap is gebaseerd op rationaliteit en daarmee heeft zij de sofistische methode van overreding bestreden, maar hiermee is het sofisme niet verdwenen. In de huidige tijd is de opkomst van de farmaceutische marketing een nieuwe vorm van sofisme. Zij ondermijnt de integriteit van het onderzoek dat is gepubliceerd in peer reviewedtijdschriften, evenals de reputatie van de medische professie. Reclamemakers gaat het om het maken van reclame en niet om het vaststellen en rapporteren van de werkzaamheid en de veiligheid van behandelingen in de geneeskunde, [1] zo besluit de auteur.


1. McHenry L. Of sophists and spin-doctors: industry-sponsored ghostwriting and the crisis of academic medicine. Mens Sana Monographs 2010; 8: 129-145. Ook via:
http://www.msmonographs.org/article.asp?issn=0973-1229;year=2010;volume=8;issue=1;spage=129;epage=145;aulast=McHenry.

Auteurs

  • dr D. Bijl