In het kort Artikel

PrEP effectief in reductie risico HIV-infectie, mits zorgvuldig toegepast


De minister van Medische Zorg en Sport maakte kort geleden bekend per 1 augustus 2019 de financiële middelen te bieden voor de zorg bij de zogenoemde pre-expositie-profylaxe (PrEP) aan de GGD-en in Nederland. De subsidie is bedoeld voor de verstrekking van de benodigde antiretrovirale middelen en de bijbehorende medische zorg. PrEP wordt gebruikt om het risico op een HIV-infectie te verminderen en is bedoeld voor mensen zonder HIV, maar met een hoog risico daarop. Dit zijn bijvoorbeeld mannen die seks hebben met mannen met risicovol gedrag. PrEP halveert voor hen het risico op HIV. Daarvoor moet de PrEP-medicatie wél zorgvuldig ingenomen worden en toegevoegd worden aan vanzelfsprekende andere preventieve maatregelen, zoals het gebruik van een condoom. Het gebruik van PrEP zou zo een kosteneffectieve maatregel zijn om het aantal nieuwe HIV-infecties te verminderen. Naast de GGD kan in principe ook de huisarts voor deze vorm van HIV-preventie zorg dragen. De financiering blijkt wel gelimiteerd met als gevolg dat gebruikers alsnog een deel van de kosten zelf moeten dragen.

  • Het risico op een HIV-infectie kan met PrEP, mits zorgvuldig gebruikt, minstens gehalveerd worden. 
  • Bij lage therapietrouw kan het risicoreducerend effect van PrEP dalen tot onder 33%.
  • Er zijn twee mogelijke manieren voor de inname van PrEP-medicatie: dagelijks, voor alle hoogrisicogroepen, of intermitterend, alleen rondom risicovolle seksuele handelingen, voor mannen uit de hoogrisicogroep die onderling risicovol seks hebben.
  • Personen die PrEP gaan gebruiken dienen gewaarschuwd te worden voor de mogelijkheid van misselijkheid, braken en achteruitgang van de nierfunctie.
  • Voor en tijdens gebruik van PrEP is controle nodig op de aanwezigheid van hepatitis B en C, HIV en andere SOA’s en op achteruitgang van de nierfunctie.
  • Huisartsen kunnen samen met apothekers mogelijk uitkomst bieden voor de zorg voor PrEP, als dit voor de gebruiker bij de GGD problematisch zou zijn.

Vanaf 1 augustus 2019 krijgen de GGD-en de financiële middelen voor pre-expositie-profylaxe (PrEP) van HIV bij personen met een hoog risico daarop. Dat maakte de minister voor Medische Zorg en Sport, Bruno Bruins, afgelopen 26 juni bekend in een brief aan de Tweede Kamer. De kosten die de GGD-en vóór 1 augustus hebben gemaakt, zouden met terugwerkende kracht worden vergoed.De financiering is bedoeld voor de verstrekking van PrEP-medicatie en de medische begeleiding rondom het gebruik. Dit is conform het advies van de Gezondheidsraad in 2018.1 De behandeling met PrEP zou kosteneffectief zijn (gebaseerd op twee Nederlandse onderzoeken) en mogelijk kostenbesparend bij het bereiken van de juiste doelgroep.1 3

Subsidie te beperkt, want wel eigen bijdrage

De subsidie lijkt echter te beperkt. Op basis van schattingen verwachten de GGD-en niet iedereen die in aanmerking komt te kunnen helpen. Bovendien gaat het niet om een volledige vergoeding. PrEP-gebruikers dienen alsnog een eigen bijdrage (€7,50) te betalen.4 5

Onvoldoende bekwaamheid voor PrEP-zorg?

Begin dit jaar bleek de medische begeleiding rondom PrEP nog onvoldoende georganiseerd te zijn. Huisartsen en de meeste GGD-en voelden zich (nog) niet bekwaam.6 HIV-behandelcentra namen en nemen deze zorg nog grotendeels voor hun rekening. Huisartsen en apothekers mogen ook PrEP-zorg verlenen en de medicatie verstrekken. Zij kunnen mogelijk uitkomst bieden voor de personen die in aanmerking komen voor PrEP, als behandeling voor hen bij de GGD problematisch zou zijn.7 


PrEP staat voor pre-expositie-profylaxe met antiretrovirale middelen ter verlaging van het risico op infectie met het humaan immunodeficiëntie virus (HIV), type 1. De pathofysiologie van HIV en de farmacotherapeutische behandelopties staan beschreven in een eerder verschenen Ge-Bu-artikel.8

PrEP volgens Nederlandse richtlijn

De vigerende ‘HIV Pre-expositie profylaxe richtlijn Nederland’ adviseert een combinatiepreparaat met twee antiretrovirale middelen als PrEP-toepassing en volgt hierin het advies van verschillende internationale richtlijnen (zie kader ‘Internationale richtlijnen'). De combinatietablet bestaat uit 200 mg emtricitabine (FTC) en 245 mg tenofovirdisoproxil (TDF).9 10 De combinatie is bekend onder de merknaam Truvada® en sinds september 2017 generiek beschikbaar.11 De kosten van deze middelen staan vermeld in de paragraaf Achtergrondinformatie. Alhoewel ook PrEP met alleen TDF effectief blijkt in het verlagen van het risico op HIV-infectie, wordt in de Nederlandse richtlijn alleen de combinatietablet met FTC aangeraden. Een onderbouwing wordt hiervoor niet gegeven. In tegenstelling tot de combinatietablet is een tablet met alleen TDF niet geregistreerd voor de profylaxe-indicatie. PrEP met TDF alleen is dan off label. In dit artikel wordt met PrEP de combinatietablet bedoeld, tenzij anders vermeld.

Internationale richtlijnen
In de Amerikaanse en Europese richtlijnen en in de richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt PrEP beschouwd als een effectieve maatregel in het verlagen van HIV-infecties.12 13 14 In een recent verschenen aanbeveling van de ‘US Preventive Services Task Force’ wordt PrEP (dagelijks een combinatietablet) geadviseerd bij hoogrisicogroepen. Deze aanbeveling is gebaseerd op bewijs van hoge kwaliteit. Monotherapie met alleen TDF en intermitterende dosering van PrEP als combinatietablet is in de VS niet geregistreerd en wordt niet geadviseerd als behandeloptie.15 De Europese richtlijn komt overeen met het advies uit de Nederlandse richtlijn, waarin naast de dagelijkse dosering, met PrEP als combinatietablet, de intermitterende dosering mogelijk is voor de specifieke doelgroep van mannen die seks hebben met mannen met risicovol gedrag.12 In de WHO-richtlijn wordt niet omschreven welke vorm of dosering van PrEP wordt bedoeld.14

Voor wie is PrEP bedoeld?

PrEP is geïndiceerd voor personen die niet geïnfecteerd zijn met HIV, maar daar een substantieel risico op hebben. De WHO definieert een substantieel risico op een HIV-infectie als een incidentie van 3 per 100 persoonsjaren of hoger in afwezigheid van PrEP.14 Een verhoogd risico op transmissie wordt onder andere verondersteld bij mannen die seks hebben met mannen (MSM) met risicovol seksueel gedrag, sekswerkers met risicovol gedrag of individuen met een HIV-besmette partner die onvoldoende behandeld is.9

Hoe wordt PrEP gebruikt?

Er zijn twee mogelijke manieren voor de inname van PrEP-medicatie9:

  • Dagelijks als continue profylaxe: eenmaal daags 1 tablet, na 5 tot 7 dagen effectief in het verlagen van het risico op HIV-infectie bij rectale blootstelling. Bij een startdosering van 2 tabletten is PrEP na 2 uur effectief. Bij seks met vaginale blootstelling is PrEP na 7 dagen effectief. Dit komt door een tragere accumulatie van TDF/FTC in het vaginale weefsel. 
  • Intermitterend als tijdelijke profylaxe (rondom seks, MSM): de eerste inname bestaat uit 2 tabletten 2 uur voor de seks, vervolgens 1 tablet 24 uur na de eerste inname en 1 tablet 48 uur na de eerste inname. Bij een startdosering van 2 tabletten is PrEP na 2 uur effectief (bij seks met rectale blootstelling).

Tijdelijke profylaxe is alleen onderzocht bij MSM16 en is daarom vooralsnog alleen voor die doelgroep een behandeloptie. Voor andere doelgroepen (waaronder mensen met HepatitisB-virusinfectie (HBV)) wordt alleen de continue profylaxe geschikt geacht. PrEP onderdrukt ook HBV, waardoor de ‘viral-load’ van het HBV bij intermitterend gebruik zou kunnen toenemen wanneer men stopt met PrEP.9 Het gebruik van PrEP dient gecombineerd te worden met andere preventieve maatregelen. Hieronder valt het verstrekken van informatie over kansen op HIV en andere SOA’s bij seks, gebruik van condooms bij seks en risico’s van drugsgebruik tijdens seks en het regelmatig laten testen op HIV en andere SOA’s.9 

Monitoring van de PrEP-gebruiker

Het is van belang dat de PrEP-gebruiker doorlopend wordt gemonitord en begeleid. De testen voorafgaand en tijdens gebruik van PrEP, zoals geadviseerd door de Nederlandse richtlijn, staan samengevat in tabel 1. Naast deze testen dient er voor de start, één maand na de start en vervolgens iedere 3 maanden, een gesprek plaats te vinden over therapietrouw en andere risicoreducerende strategieën (zoals condoomgebruik). Daarnaast dient op dezelfde tijdstippen gecontroleerd te worden of er mogelijk interacties zijn met andere geneesmiddelen. De richtlijn maakt onderscheid in ‘voor start PrEP’ en ‘bij start PrEP’, maar beide momenten kunnen in één consult vallen. Bij een negatieve uitslag van de HIV-test kan men het bij het eerste consult verkregen recept opsturen naar de apotheek zodat geen extra consult nodig is.9

Tabel 1. Monitoring PrEP-gebruiker.9

Test

Tijdstip

Doel

Toelichting

HIV-combinatietest

Voor start, na 1 maand, vervolgens iedere 3 maanden

Voor start: om een HIV-infectie uit te sluiten.
Tijdens gebruik: HIV-infectie diagnosticeren, bij besmetting is direct overleg en verwijzing naar tweede lijn geïndiceerd

Bij een aanwezige HIV-infectie komt men niet in aanmerking voor PrEP en wordt gestart met HIV-behandeling. Als men tijdens het gebruik een HIV-infectie ontwikkelt, kan er resistentie ontstaan tegen TDF/FTC

Nierfunctie (serumkreatinine)

Voor start, na 1 maand, vervolgens iedere 6 maanden

Monitoring van de nierfunctie

Nierfunctieverlies is een potentiële bijwerking van PrEP

Urine op eiwit en glucose

Voor start, vervolgens iedere 6 maanden

Monitoring van de nierfunctie

Nierfunctieverlies is een potentiële bijwerking van PrEP

Chlamydia en gonorroe (faryngaal, rectaal en urethraal) en syfilis.

Voor start, vervolgens iedere 3 maanden

Preventie verspreiding

Blijvend hoog risico op andere SOA’s dan HIV.

Hepatitis C-virus (HCV)

Voor start, vervolgens iedere 3 maanden

Preventie verspreiding

Er zijn aanwijzingen dat de doelgroep voor PrEP ook een hogere incidentie heeft van HCV-infectie

Hepatitis B-virus(HBV)-status

Voor start

Preventie verspreiding

Onderdeel van het landelijke vaccinatieproject voor risicogroepen


In twee systematische literatuuronderzoeken met meta-analyse bleek PrEP, zowel als combinatietablet of als monotherapie met alleen TDF, effectief in het verlagen van het risico op een HIV-infectie.17 18 In de onderzoeken werd de profylaxe onderzocht in verschillende doseringsschema’s bij verschillende risicogroepen. De effectiviteit van de behandeling was voornamelijk afhankelijk van de therapietrouw van de deelnemers en niet van andere kenmerken, zoals geslacht, leeftijd of type blootstelling. 

Cochrane meta-analyse: 51% minder HIV-infecties met PrEP 

In vier onderzoeken van een Cochrane systematisch literatuuronderzoek17 werd PrEP vergeleken met placebo. Uit de meta-analyse van de gezamenlijke bevindingen van deze onderzoeken bleek PrEP het risico op HIV-infectie te verlagen met 51% in vergelijking met placebo (RR 0,49 [95% BI 0,28 tot 0,85]). In twee onderzoeken werd PrEP als monotherapie met alleen TDF vergeleken met placebo. Daar werd in de meta-analyse een reductie gevonden van 67% (RR 0,33 [0,20 tot 0,55]).17

Verschil in resultaten?

Bij de vier onderzoeken naar PrEP was sprake van significante heterogeniteit van de onderzoeksresultaten. Deze heterogeniteit werd veroorzaakt door één onderzoek, waarin geen significante reductie werd gevonden van HIV-infecties bij het gebruik van PrEP. Het aantal opgelopen HIV-infecties in dit onderzoek was 15% lager in de PrEP-groep dan in de placebogroep (RR 0,95 [0,60 tot 1,52]).19 In de andere drie onderzoeken vond men wel significante reducties van HIV-infecties in de PrEP-groep ten opzichte van placebo, namelijk 75% (RR 0,25 [0,14 tot 0,46]), 44% (RR 0,56 [0,38 tot 0,84]) en 63% (RR 0,37 [0,18 tot 0,80]).20 21 22 Er was geen onderling verschil tussen de resultaten van de twee onderzoeken naar PrEP met alleen TDF.17

Effect afhankelijk van therapietrouw en van hoe therapietrouw gemeten is

De auteurs gaven als mogelijke en waarschijnlijke verklaring dat het gebrek aan een significante reductie in opgelopen HIV-infecties, in het ene onderzoek, veroorzaakt werd door een lagere therapietrouw.19 

De uitkomstmaat ‘therapietrouw’ hangt af van de manier waarop deze wordt bepaald. In de geanalyseerde onderzoeken zijn verschillende methoden gebruikt met verschillende resultaten als gevolg. In drie onderzoeken bleek de therapietrouw door de deelnemers zelf gerapporteerd hoger dan de therapietrouw als deze gemeten werd aan de hand van het aantal overgebleven tabletten.19 21 22 Dit gold voor zowel de interventie als de placebogroep. In twee onderzoeken werden (naast melding van gebruikers zelf en tellen van overgebleven tabletten) bloedspiegels gemeten om de therapietrouw objectief vast te stellen.19 21 De gemeten bloedspiegels gaven blijk van een nog lagere therapietrouw. Van de personen in de PrEP-groep die een HIV-infectie opliepen, werd PrEP in het ene onderzoek bij 21% van de gebruikers teruggevonden in het bloed.19 In het andere onderzoek was PrEP slechts bij 9% van de onderzoeksdeelnemers in het bloed terug te vinden.21 Voor de personen die PrEP gebruikten en geen HIV-infectie opliepen, bleek PrEP aantoonbaar in het bloed bij respectievelijk 38% en 51%.19 21 

Meer details van dit Cochrane literatuuronderzoek zijn te lezen in de paragraaf Achtergrondinformatie aan het eind van dit artikel.

Meta-analyse zonder onderscheid TDF/FTC en TDF: ook halvering risico op HIV-infectie

In het tweede literatuuronderzoek werden elf placebogecontroleerde RCT’s geïncludeerd waarover een meta-analyse kon worden verricht.18 Vijf van de geïncludeerde onderzoeken waren ook opgenomen in het eerder genoemde Cochrane systematisch literatuuronderzoek.17 PrEP bleek in vergelijking met placebo het risico op HIV-infectie te verlagen met 51% (RR 0,49 [95% BI 0,33 tot 0,73])18 Bij deze review werd voor PrEP geen onderscheid gemaakt tussen TDF/FTC als combinatie- en TDF als monotherapie. 

Therapietrouw blijkt opnieuw zeer bepalend voor effect

Therapietrouw bleek ook in deze review een belangrijke factor te zijn bij de effectiviteit van PrEP.18 Vooraf hadden de auteurs de therapietrouw ingedeeld in drie categorieën op basis van bloedspiegelmetingen:

  • Hoog: PrEP aantoonbaar bij >70% van de deelnemers 
  • Gemiddeld: PrEP aantoonbaar bij ≤70% en ≥40% van de deelnemers
  • Laag: PrEP aantoonbaar bij <40% van de deelnemers

Een hoge therapietrouw gaf de hoogste werkzaamheid van PrEP ten opzichte van placebo. Het risico op infectie werd dan met 70% gereduceerd (RR 0,30 [0,21 tot 0,45]). Bij gemiddelde therapietrouw was het risico op HIV-infectie 45% lager (RR 0,55 [0,39 tot 0,76]). Bij lage therapietrouw bleek PrEP niet effectiever dan placebo (RR 0,95 [0,74 tot 1,23]). In drie onderzoeken werd geen significant verschil gevonden voor PrEP in vergelijking met placebo in de subgroep onder de 25 jaar (RR 0,71 [0,47-1,06]). Dit werd in drie onderzoeken wel aangetoond voor deelnemers van 25 jaar of ouder (RR 0,45 [0,22 tot 0,91]). De auteurs wijten dit verschil, wederom, aan de therapieontrouw in de jongere groep.

Meer details van dit tweede literatuuronderzoek staan in de paragraaf Achtergrondinformatie.


De bijwerkingen die significant vaker voorkwamen bij het gebruik van TDF/FTC in vergelijking met placebo waren misselijkheid en braken. Exacte cijfers werden niet gerapporteerd. Het is dus niet duidelijk in welke mate deze bijwerkingen optreden.18 17 Uit beide systematische reviews met meta-analyse bleek geen verschil tussen PrEP en placebo in het aantal andere bijwerkingen dat werd gemeld. In twee onderzoeken bleken patiënten uit de TDF/FTC groep een verminderde nierfunctie te ontwikkelen. Deze bleek reversibel na staken van de medicatie.18

Kosten van PrEP


Tabel 2. Prijzen* van combinatietablet TDF/FTC.

Merknaam

Aantal tabletten (stuk)

Kosten per 30 tabletten (€)

Kosten per tablet (€)

Truvada® 200/245 mg

30

302,85

10,10

Emtricitabine/tenofovir 200/245 mg

30

30,65

1,02

*Prijzen gebaseerd op de G-Standaard van de KNMP van augustus 2019. Er is geen rekening gehouden met couvertafspraken tussen zorgverzekeraars en fabrikanten.  

Cochrane systematisch literatuuronderzoek met meta-analyse

Een Cochrane-systematisch literatuuronderzoek leverde zes geschikte onderzoeken op. De onderzoeken werden als ‘acceptabel’ beoordeeld met de GRADE-systematiek door twee onafhankelijke auteurs, bij twijfel werd een derde onafhankelijke auteur betrokken.17 Alle onderzoeken hadden een laag risico op selectiebias, prestatiebias, detectiebias en rapportagebias. 

Soort onderzoek: systematisch literatuuronderzoek en meta-analyse 
Financiering: ‘The Nuffield Commonwealth Foundation’ en ‘The South African Cochrane Center’
Belangenverstrengeling: door geen van de 3 auteurs gemeld
Primaire uitkomstmaat: HIV-incidentie
Secundaire uitkomstmaten: therapietrouw en bijwerkingen
Insluitingscriteria: gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken, waarbij PrEP als TDF/FTC of alleen als TDF vergeleken werd met placebo, met andere actieve behandeling (onderlinge vergelijking) of geen behandeling bij sekswerkers, individuen in relatie met verschillende sero-status, mannen die seks hebben met mannen en seksueel actieve adolescenten
Belangrijke uitsluitingscriteria: zwangere vrouwen, profylaxe van moeder naar kind, en gebruik van lokale antiretrovirale middelen
Aantal geanalyseerde RCT’s: 6 met verschillende interventiestrategieën
Interventies: dagelijks TDF vs. placebo; dagelijks TDF/FTC vs. placebo; dagelijks TDF/FTC vs. intermitterend TDF/FTC 
Aantal patiënten: 11.657
Subgroepanalyses: geen verschil in verlaging risico op HIV-infectie

In twee onderzoeken werd TDF met placebo vergeleken. Behandeling met TDF verlaagde het risico op infectie in vergelijking met placebo met 67% (RR 0,33 [0,20 tot 0,55]). In één onderzoek werden TDF alleen en TDF/FTC vergeleken met elkaar en met placebo. Er was geen verschil in effectiviteit tussen TDF en TDF/FTC (RR 0,72 [0,36 tot 1,47]). In de subgroepanalyse op geslacht met TDF/FTC versus placebo bleek TDF/FTC significant effectief voor mannen (RR 0,17 [0,07 tot 0,41]) en vrouwen (RR 0,40 [0,20 tot 0,71]). Het verschil tussen mannen en vrouwen was niet significant.17

Tweede systematisch literatuuronderzoek met meta-analyse

In het tweede systematisch literatuuronderzoek met meta-analyse selecteerden de auteurs de relevante onderzoeken op titel, waarna twee onafhankelijke onderzoekers de selectie voor de analyse maakten. De mate van bias van de onderzoeken werd door de auteurs beoordeeld met het ‘Cochrane Collaboration’s risk assessment tool’. De RCT’s hadden volgens de auteurs een laag risico op bias. 

Soort onderzoek: systematisch literatuuronderzoek en meta-analyse 
Financiering: WHO, Bill & Melinda Gates Foundation
Belangenverstrengeling: door geen van de 9 auteurs gemeld
Primaire uitkomstmaat: oplopen van HIV-infectie
Secundaire uitkomstmaten: bijwerkingen, therapieresistentie, vruchtbaarheid (effectiviteit anticonceptie en zwangerschap gerelateerde gebeurtenissen) en gedrag (gebruik condoom en aantal seksuele partners)
Insluitingscriteria: gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek, placebogecontroleerd of vergeleken met andere actieve behandeling; uitbreiding van gerandomiseerd onderzoek met open-labelonderzoek of demonstratieproject gepubliceerd in een peer-review tijdschrift 
Stratificatie: studieopzet en vergelijking met PrEP
Sensitiviteitsanalyse: primaire analyse met en zonder vooraf bepaalde subgroepen, waaronder geslacht, leeftijd (<25 jaar of >25 jaar), blootstelling aan HIV (rectaal of vaginaal), therapietrouw, dosering en formulering 
Aantal geanalyseerde RCT’s: 18, met verschillende interventiestrategieën
Interventies: dagelijks of intermitterend PrEP (primair zonder onderscheid tussen TDF/FTC of TDF alleen) vs. placebo; PrEP vs. uitgesteld PrEP; PrEP vs. no-pill-armen; PreP-doseringen onderling vergeleken
Aantal patiënten: 19.491
TDF vs. TDF/FTC, blootstelling, geslacht en risicovol gedrag subgroepanalyses geen verschil in verlaging risico op HIV-infectie 

TDF en TDF/FTC verlaagden beide het risico op HIV-infectie in vergelijking met placebo, het verschil onderling was niet significant. In de vijf onderzoeken waarin TDF werd vergeleken met placebo werd het risico op HIV-infectie met 51% verlaagd (RR 0,49 [0,28 tot 0,86]) en in zeven onderzoeken waar TDF/FTC werd vergeleken met placebo werd het risico op HIV-infectie met 49% verlaagd (RR 0,51 [0,31 tot 0,83]).18 PrEP bleek effectief in vergelijking met placebo bij seks met rectale en vaginale blootstelling (respectievelijk RR 0,34 [0,15 tot 0,80] uit vier RCT’s en RR 0,54 [0,32 tot 0,90] uit zes RCT’s). Het verschil tussen rectale en vaginale blootstelling was niet significant. Dat gold ook voor de effectiviteit van PrEP in vergelijking met placebo voor mannen (RR 0,38 [0,25 tot 0,60] uit zeven onderzoeken) en voor vrouwen (RR 0,57 [0,34 tot 0,94] uit 6 onderzoeken). In acht RCT’s werd het condoomgebruik gemonitord als maat voor risicovol gerag. Door verschillende manieren van het meten van condoomgebruik was een meta-analyse van deze data niet mogelijk, maar de resultaten kwamen over de onderzoeken overeen: men vond geen verschil in condoomgebruik tussen de groep die PrEP gebruikte in vergelijking met de placebo- of ‘geen PrEP’-groep.18 


  1. Gezondheidsraad. Preventief gebruik van hiv-remmers. Den Haag: Gezondheidsraad, 2018. Publicatienr. 2018;06. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/03/27/preventief-gebruik-van-hiv-remmers.
  2. B. Bruins. Brief Stand van zaken uitvoering motie leden Dijkstra en Ellemeet inzake PrEP. 26 juni 2019. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
  3. RIVM. Preventieve HIV-remmers (PrEP) worden verstrekt voor een periode van vijf jaar. Nieuwsbericht | 10-07-2018. Via: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/07/10/preventieve-hiv-remmers-prep-worden-verstrekt-voor-een-periode-van-vijf-jaar.
  4. Regeling van de Minister voor Medische Zorg van 11 juli 2019, kenmerk 1553975-193080-PG, houdende regels voor het verstrekken van subsidie voor de begeleiding bij het gebruik van PrEP (Subsidieregeling PrEP). Staatscourant nr. 40260, 22-7-19.
  5. NOS. Via: https://nos.nl/artikel/2295879-hiv-preventiepil-vanaf-vandaag-verstrekt-ggd-s-verwachten-wachtlijsten.html. Bezocht op 2-8-19
  6.  Aidsfonds. Noodregeling voor PrEP-zorg nu nodig. 6 februari 2019. https://aidsfonds.nl/nieuws/noodregeling-voor-prep-zorg-nu-nodig/.
  7. KNMP. Via: https://www.knmp.nl/actueel/nieuws/nieuws-2019/prep-medicatie-blijft-beschikbaar-via-apotheek Bezocht op 2-8-19.
  8. Bijl D, van Deventer KR,  Kroon FP. De behandeling van infecties met HIV anno 2010. Gebu. 2010;44(2):13-21.
  9. Nederlandse PrEP richtlijn, 2 april 2019. Via: https://www.soaaids.nl/sites/default/files/media/PrEP-richtlijn-Nederland-8-september-2016.pdf.
  10. Productinformatie Truvada® Via: https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/truvada-epar-product-information_nl.pdf Bezocht op 8-5-19https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/truvada-epar-product-information_nl.pdf.
  11. SFK. Pharmaceutisch Weekblad. 2018; 153 (43) 25 oktober 2018. Via: https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2018/aandeel-generiek-onder-hiv-middelen-gestegen-1. Bezocht op 8-5-19.
  12. Centers for Disease Control and Prevention. Updated Guidelines for Antiretroviral Postexposure Prophylaxis After Sexual, Injection Drug Use, or Other Nonaccupational Exposure to HIV-United States.2016.
  13. European AIDS Clinincal Society (EACS). European Guidelines for treatment of HIV-positive adults in Europe; Guidelines 9.0. 2017. Via: http://www.eacsociety.org/guidelines/eacs-guidelines/eacs-guidelines.html.
  14. World Health Organization. Consolidated guidelines on the use of antiretroviral drugs for treating and preventing HIV infection, 2016. Via: https://www.who.int/hiv/pub/prep/en/
  15. Owens DK, Davidson KW, Krist AH, Barry MJ, Cabana, et al. Preexosure Prophylaxis for the Prevention of HIV Infection. US Preventive Services Task Force. Recommendation Statement. JAMA 2019;321(22)(22):2203-2213.
  16. Molina JM,  Capitant C,  Spire B, Pialoux G, Cotte L,CHarreau I, et al. On-Demand Preexposure Prophylaxis in Men at High Risk for HIV-1 Infection. N Engl J Med 2015; 373(23):2237-46.
  17. Okwundu CI, Uthman OA, Okoromah CAN. Antiretroviral pre-exposure prophylaxis (PrEP) for preventing HIV in high-risk individuals. Cochrane Database Syst Rev. 2012 Jul 11;(7):CD007189.
  18. Fonner VA, Dalglish SL, Kennedy CE, Baggaley R, O'Reilly KR, Koechlin FM, et al. Effectiveness and safety of oral HIV preexposure prophylaxis for all populations. AIDS. 2016 Jul 31;30(12):1973-83.
  19. Van Damme L, Corneli A, Ahmed K, Agot K, Lombaard J, Kapiga S,et al. Preexposure prophylaxis for HIV infection among African women. N Engl J Med. 2012 Aug;367(5):411–22.
  20. Baeten JM, Donnell D, Ndase P, Mugo NR, Campbell JD, Wangisi J,, et al. Antiretroviral prophylaxis for HIV prevention in heterosexual men and women. N Engl J Med. July 2012;367(5):399–410.
  21. Grant RM, Lama JR, Anderson PL, McMahan V, Liu AY, Vargas L, et al . Preexposure chemoprophylaxis for HIV prevention in men who have sex with men. N Engl JMed.2010 Dec;363(27): 2587–99.
  22. Thigpen MC, Kebaabetswe PM, Paxton LA, Smith DK, Rose CE, Segolodi TM, et al. Antiretroviral preexposure prophylaxis for heterosexual HIV transmission in Botswana. N Engl JMed. 2012 Aug;367(5):423–34.

Auteurs

  • Sanne van der Heijden, MSc, apotheker Stichting Geneesmiddelenbulletin, Utrecht