Pioglitazon en blaascarcinoom

De fabrikant van het orale bloedglucoseverlagende middel pioglitazon® heeft in een brief aan artsen en apothekers aangegeven dat de productinformatie van pioglitazonbevattende geneesmiddelen (merkloos, Actos®, Competact®) is aangepast.1 Het gebruik van pioglitazon is nu gecontraïndiceerd bij patiënten met actieve blaaskanker of een voorgeschiedenis van blaaskanker of niet-onderzochte, macroscopische hematurie. Bij het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb was tot eind februari 2012 één melding van blaascarcinoom en één melding van hematurie gedaan bij gebruik van pioglitazon (www.lareb.nl).
In Gebu 2007; 41: 105-112 is aandacht besteed aan de veiligheid van thiazolidinedionderivaten pioglitazon en rosiglitazon (Avandia®). De handelsvergunning van rosiglitazon is inmiddels geschorst vanwege cardiovasculaire bijwerkingen (Gebu 2010; 44: 132). Een voorloper van deze middelen, troglitazon, een middel dat niet in Nederland in de handel is geweest, is vanwege hepatotoxische effecten van de markt gehaald. Pioglitazon is nu nog de enige vertegenwoordiger van deze klasse geneesmiddelen, waarvan bij de marktintroductie een preventief effect werd geclaimd op cardiovasculaire complicaties bij patiënten met diabetes mellitus. Sinds de introductie is de handelsvergunning van dit middel meerdere malen ingeperkt, vooral vanwege verhoogde risico’s op cardiovasculaire incidenten.
Het gebruik van pioglitazon is mogelijk geassocieerd met een verhoogd risico op blaascarcinoom. De European Medicines Agency (EMA) heeft aangegeven dat het middel beschikbaar moet blijven als behandeloptie voor een beperkte groep patiënten met diabetes mellitus type 2, maar dan alleen als andere behandelingen niet geschikt of effectief blijken.1 Waarom dit zo is, wordt niet duidelijk gemaakt. Wel is duidelijk dat in combinatie met de andere bekende bijwerkingen van het middel, zoals hartfalen en fracturen, al in 2007 werd geadviseerd pioglitazon niet meer voor te schrijven aan nieuwe patiënten (Gebu 2007; 41: 111-112) en aan patiënten die het middel al gebruiken te adviseren het gebruik te staken. De risico’s van pioglitazon tezamen met het gebrek aan bewezen werkzaamheid op harde eindpunten, leidden tot het advies dit middel niet voor te schrijven. Ons Franse zusterblad La Revue Prescrire heeft eerder al op grond van deze argumenten gepleit voor het uit de handel nemen van dit middel.2 Thans wordt de handelsvergunning van pioglitazon aangepast op het moment dat het patent afloopt, terwijl het risico op blaascarcinoom al veel langer bekend is.


1. Brief van Lilly van 20 januari 2012.
2. Anoniem. Médicaments à balance bénéfices-risques défavorable: un nettoyage s’impose. Rev Prescrire 2010; 30: 138.

Auteurs

  • dr D. Bijl