Pioglitazon en blaascarcinoom

Achtergrond. In Gebu 2007; 41: 105-112 is aandacht besteed aan de veiligheid van thiazolidinedionderivaten pioglitazon (Actos®) en rosiglitazon (Avandia®). De handelsvergunning van rosiglitazon is inmiddels geschorst vanwege cardiovasculaire bijwerkingen (Gebu 2010; 44: 132). Een voorloper van deze middelen, troglitazon, een middel dat niet in Nederland in de handel is geweest, is vanwege hepatotoxische effecten van de markt gehaald. Pioglitazon is nu nog de enige vertegenwoordiger van deze klasse geneesmiddelen, waarvan bij de marktintroductie een preventief effect werd geclaimd op cardiovasculaire complicaties bij patiënten met diabetes mellitus.
Bekende bijwerkingen van pioglitazon zijn gewichtstoename en vochtretentie, hartfalen, macula-oedeem, vermindering van de gezichtsscherpte, botfracturen en blaascarcinoom. Van het risico op blaascarcinoom zijn nu door de Amerikaanse registratieautoriteit Food and Drug Administration (FDA) nieuwe gegevens bekend gemaakt.

Nieuwe gegevens. Na de marktintroductie van pioglitazon zijn gedurende tien jaar circa 200.000 patiënten met diabetes mellitus in een observationeel onderzoek gevolgd, dat overigens nog niet is gepubliceerd.Het benaderde relatieve risico op blaascarcinoom was niet-significant verhoogd (RR 1,2 [95%BI=0,9-1,5]). Het risico neemt echter toe met de duur van het gebruik en de dosering: gebruik gedurende meer dan twee jaar is geassocieerd met een statistisch significant verhoogd risico, ofschoon de FDA geen getallen noemt in haar bericht.

Literatuur. In proefdieronderzoek bij ratten, met serumconcentraties van pioglitazon die overeenkwamen met die bij mensen worden bereikt, was reeds het ontstaan van blaastumoren opgevallen, zoals staat vermeld in de productinformatie.Ook in het drie jaar durende PROactiveonderzoek (Gebu 2005; 39: 139-140) met pioglitazon kwamen blaastumoren vaker voor dan bij placebo.Met de thans ter beschikking staande gegevens komt blaascarcinoom voor bij 0,44% van de patiënten die pioglitazon gebruiken (16/3.656) tegenover 0,14% bij placebo of glibenclamide (5/3.679).

Conclusie. Het gebruik van pioglitazon is mogelijk geassocieerd met een verhoogd risico op blaascarcinoom. In combinatie met de andere bekende bijwerkingen van het middel, zoals hartfalen en fracturen, wordt geadviseerd pioglitazon niet meer voor te schrijven aan nieuwe patiënten (Gebu 2007; 41: 105-112) en aan patiënten die het middel al gebruiken te adviseren het gebruik te staken. De risisco's van pioglitazon tezamen met het gebrek aan bewezen werkzaamheid op harde eindpunten, leiden tot het advies dit middel niet voor te schrijven. Ons Franse zusterblad La Revue Prescrire heeft eerder al op grond van deze argumenten in haar Engelstalige editie gepleit voor het uit de handel nemen van dit middel.De FDA geeft in haar persbericht aan dat niet is vastgesteld dat pioglitazon het risico op blaascarcinoom verhoogt, maar dat het onderzoek hiernaar voortduurt.1


1. http://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/ucm226214.htm.
2. http://eudrapharm.eu/eudrapharm.
3. Dormandy JA, et al. Secondary prevention of macrovascular events in patients with type 2 diabetes in the PROactive Study (PROspective pioglitAzone Clinical Trial in macroVascular Events): a randomised controlled trial. Lancet 2005; 366: 1279-1289.
4. Anoniem. Drugs with unfavourable risk-benefit balances: market withdrawals are needed. Rev Prescrire 2010; 30: 138.

Auteurs

  • dr D. Bijl