Oxycodon (OxyContin®), opioïde analgeticum

In deze rubriek worden geneesmiddelen besproken, kort nadat ze in de handel zijn gebracht. De plaatsbepaling kan meestal slechts voorlopig zijn omdat nog relatief weinig bekend is over de veiligheid en effectiviteit. Wanneer nieuwe gegevens daartoe aanleiding geven, komen wij op de eerste bespreking terug.
De pictogrammen betekenen: + +: een belangrijke uitbreiding van het farmacotherapeutisch arsenaal, +: een nuttig product, + -: een product met twijfelachtig nut, of een product waarvan de waarde nog niet goed kan worden beoordeeld, -: een product zonder toegevoegde waarde, - -: een product met extra risico's dat niets toevoegt aan de behandelingsmogelijkheden.
De prijzen zijn berekend aan de hand van de G-standaard van de Z-Index april 2001, vergoedingsprijzen excl. BTW.

Oxycodon          
OxyContin® (Mundipharma Pharmaceuticals BV)
Tabletten met gereguleerde afgifte 10, 20, 40 en 80 mg
opioïde analgeticum

Oxycodon is een semi-synthetisch opiaat dat reeds sinds 1917 bekend is.1 Oxycodon met gereguleerde afgifte (mga) is geregistreerd voor 'de behandeling van ernstige pijn bij kankerpatiënten'.2
Werkingsmechanisme
. Oxycodon is een volledige agonist voor de mu (µ)-, kappa (κ)- en delta (δ)-opiaatreceptoren.3 Het analgetisch effect en de belangrijke bijwerkingen van opiaten, zoals ademhalingsdepressie, sedatie, euforie en verslaving, worden door stimulatie van µ-receptoren gemedieerd. Stimulatie van σ-receptoren is geassocieerd met dysforie, hallucinaties en stimulering van vasomotore centra. Prikkeling van kappa (κ)-receptoren veroorzaakt miosis en draagt bij aan het analgetische effect op spinaal niveau. De rol van de δ-receptoren is nog niet opgehelderd.
Farmacokinetiek. Oxycodon wordt via CYP-3A4 omgezet in noroxycodon en via CYP-2D6 in oxymorfon. Verder vindt conjugatie plaats. De plasmaconcentratie van noroxycodon is vergelijkbaar met die van oxycodon, terwijl de concentratie van oxymorfon ongeveer 20-maal lager ligt. Noroxycodon bezit ongeveer 1% van de analgetische activiteit van oxycodon, terwijl oxymorfon ongeveer 14-maal potenter is. De eliminatiehalveringstijd van oxycodon na toediening van oxycodon mga bedraagt 4-8 uur. Over de uitscheiding van oxycodon en de metabolieten zijn geen gegevens bekend.2 De farmacokinetiek van oxycodon na toediening van oxycodon mga bij ouderen en gezonde jonge vrijwilligers verschilt niet noemenswaardig.2
Bij patiënten met milde tot ernstige nierfunctiestoornissen nemen de piekplasmaconcentratie (Cmax) en de 'area under the curve' (AUC) van oxycodon significant (ong. 60%) toe. Bij patiënten met milde tot matige leverfunctiestoornissen nemen de Cmax (ong. 50%), de AUC (ong. 100%) en de eliminatiehalveringstijd (ong. 2 uur) significant toe.2 Bij deze patiënten dient voorzichtigheidshalve te worden gestart met een dosering van 10 mg per 24 uur.
Klinisch onderzoek. In drie, 9-16 dagen durende, gerandomiseerde dubbelblinde onderzoeken is de effectiviteit van oxycodon mga bij in totaal 177 patiënten met ernstige pijn ten gevolge van kanker, vergeleken met morfine mga.4-6 De met oxycodon mga verkregen pijnbestrijding was vergelijkbaar met die van morfine mga.5 6 Ook de mate en de ernst van de bijwerkingen kwamen grotendeels overeen.5 6 In twee van de drie onderzoeken bleek tijdens het gebruik van oxycodon mga vaker aanvullende analgetische medicatie nodig te zijn dan bij het gebruik van morfine mga.5 6 Dit was echter mogelijk het gevolg van de kortere werkingsduur van de gebruikte aanvullende medicatie, namelijk direct afgegeven oxycodon versus direct afgegeven morfine.5
Bijwerkingen. De bijwerkingen van oxycodon komen overeen met die van andere volledige opiaatreceptoragonisten. De meest voorkomende bijwerkingen zijn: obstipatie, misselijkheid, braken, duizeligheid, hoofdpijn, droge mond, zweten, sufheid en asthenie. Minder vaak komen hallucinaties, verwardheid, nachtmerries, vertigo, bronchospasmen, urineretentie en orthostatische hypotensie voor. Bij een hoge startdosis of bij een aanzienlijke dosisverhoging bestaat het gevaar voor een ademhalingsdepressie. Met uitzondering van de obstipatie nemen de meeste bijwerkingen na verloop van tijd in ernst af. Evenals bij andere opioden treedt gewenning op en komt afhankelijkheid voor.
Mogelijk bestaan er verschillen in het bijwerkingenprofiel van oxycodon mga (vaker obstipatie) en morfine mga (vaker braken en hallucinaties). De onderzochte patiëntengroepen waren echter te klein om harde uitspraken over deze verschillen te kunnen doen.
Contra-indicaties en interacties. De contra-indicaties van oxycodon mga komen overeen met die van morfine mga: ademhalingsdepressie, recent hoofdletsel, paralytische ileus, acute buik, ernstige luchtwegobstructie of astma, ernstige leverfunctiestoornissen, cyanose, en gelijktijdig gebruik van MAO-remmers. In tegenstelling tot morfine mga is er voor oxycodon mga geen doseringsvoorschrift voor kinderen jonger dan 12 jaar. Interacties zijn te verwachten bij gelijktijdig gebruik van centraaldempende stoffen. Er zijn geen in-vivogegevens in hoeverre het metabolisme van oxycodon wordt geremd door CYP-2D6- of CYP-3A4-remmers.
Zwangerschap en borstvoeding. Oxycodon wordt niet aanbevolen voor gebruik tijdens de zwangerschap en de lactatieperiode. Het middel gaat over in de moedermelk en kan ademhalingsdepressie bij het pasgeboren kind veroorzaken.

Plaatsbepaling

Oxycodon met gereguleerde afgifte heeft geen voordelen boven morfine met gereguleerde afgifte, wat analgetisch effect en bijwerkingen betreft. Bij oudere patiënten heeft oxycodon mga, in vergelijking met morfine mga, het voordeel dat er geen doseringsaanpassing nodig is.
Wanneer tijdens het gebruik van morfine mga na verloop van tijd onvoldoende pijnstilling wordt verkregen, de dosering snel moet worden verhoogd, of onacceptabele bijwerkingen optreden, kan oxycodon mga worden ingezet als alternatief analgeticum (opiaatrotatie). Over de effectiviteit van oxycodon mga bij deze toepassing is echter geen onderzoek gepubliceerd. Over de inzet van andere alternatieve opioïden is echter eveneens nauwelijks onderzoek is gepubliceerd. Bij overschakelen van morfine mga naar oxycodon mga geldt als richtlijn dat 20 mg morfine overeenkomt met 10 mg oxycodon. Een individuele dosisinstelling is echter noodzakelijk.
Vanwege het ontbreken van relevante onderzoeksgegevens over oxycodon mga is het vooralsnog niet mogelijk een duidelijke plaatsbepaling te geven.


<hr />


1. Informatorium Medicamentorum. Den Haag: WINAp/KNMP, 2001.
2. IB-tekst OxyContin, augustus 2000. Additionele informatie kan worden gevonden op www.cvz.nl/Downloads/Cfh/cfh-0020.htm
3. Kuy A van der (red.). Farmacotherapeutisch Kompas. Amstelveen: College voor Zorgverzekeringen, 2000/2001.
4. Heiskanen T, et al. Pain 1997; 73: 37-45.
5. Mucci-LoRusso P, et al. Eur J Pain 1998; 2: 239-249.
6. Bruera E, et al. J Clin Oncol 1998; 16: 3222-3229.