Overlijden door fingolimod?

Het immunosuppressivum fingolimod (Gilenya®) is in 2011 geregistreerd voor de behandeling van zeer actieve ’relapsing-remitting’ multiple sclerose. Het middel vermindert de aanvalsfrequentie, maar heeft geen invloed op de ziekteprogressie.1 Het bijwerkingenpatroon is zeer uitgebreid.1 Recent is fingolimod in verband gebracht met plotseling overlijden. Nadat in december 2011 een Amerikaanse vrouw binnen 24 uur na inname van de eerste dosis fingolimod overleed, heeft de Food and Drug Administration (FDA) een nader onderzoek aangekondigd naar de veiligheid van het geneesmiddel.2 Een maand later kondigde ook de European Medicines Agency (EMA) een dergelijk onderzoek aan.3 
Het is bekend dat bij aanvang van een behandeling met fingolimod een tijdelijke afname van de hartfrequentie en een vertraging van de atrioventriculaire (AV)-geleiding voorkomt.4 Daarom moeten alle patiënten gedurende een periode van zes uur na de eerste inname worden geobserveerd op verschijnselen en klachten van bradycardie. De afname van de hartfrequentie begint binnen één uur na de eerste dosis en is maximaal na ongeveer vier tot vijf uur. Ook bij een onderbreking van de behandeling van twee weken kunnen deze effecten opnieuw voorkomen. In de productinformatie is opgenomen dat fingolimod niet is onderzocht bij patiënten met een hartfrequentie in rust van minder dan 55 slagen per minuut, patiënten die gelijktijdig worden behandeld met β-blokkers, patiënten met een voorgeschiedenis van syncope, patiënten met tweedegraads of hoger AV-blok, sicksinussyndroom, ischemische hartziekte, congestief hartfalen of een ernstige hartaandoening. Ook is het middel niet onderzocht bij patiënten met aritmieën die behandeling vereisen met anti-aritmica. Voorzichtigheid is geboden bij gelijktijdig gebruik van middelen die de hartfrequentie kunnen verlagen, zoals β-blokkers, cholinesteraseremmers, digoxine (Lanoxin®) of verapamil (merkloos, Isoptin®).4 Alleen het gelijktijdig gebruik van klasse Ia (bv. kinidine (merkloos), disopyramide (merkloos, Ritmoforine®)) en klasse III (bv. amiodaron (merkloos, Cordarone®), sotalol (merkloos, Sotacor®)) anti-aritmica wordt in de productinformatie afgeraden.
Op 19 januari 2012 waren 11 onverklaarde sterfgevallen bekend, waarvan vier plotselinge.3 De EMA geeft verder aan dat ruim 30.000 patiënten fingolimod gebruiken.
De EMA beveelt aan bij alle patiënten die fingolimod gaan gebruiken een elektrocardiogram (ECG) te maken. Gedurende de eerste zes uur na inname moet bij alle patiënten elk uur de bloeddruk en de hartfrequentie worden gemeten en continu een ECG worden gemaakt. Indien zich cardiale problemen voordoen, moet de observatieperiode worden verlengd tot de situatie zich heeft verbeterd.3 Ofschoon de EMA dit niet aangeeft, zouden deze maatregelen ook behoren te gelden voor het opnieuw beginnen met de behandeling na een onderbreking van meer dan twee weken. De Franse registratieautoriteit heeft verdergaande maatregelen genomen dan de EMA en heeft de observatieperiode van zes uur uitgebreid naar 24 uur.



1. CFH-rapport fingolimod (Gilenya®), via: www.cvz.nl, CFH-rapporten.
2.
FDA Drug Safety Communication: Safety review of a reported death after the first dose of Multiple Sclerosis drug Gilenya (fingolimod) [document op het internet]. Food and Drug Administration (FDA). Via: http://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/ucm284240.htm.
3. Questions and answers on the ongoing review of Gilenya (fingolimod) [document op het internet]. European Medicines Agency (EMA). Via:  http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/Medicine_QA/human/002202/WC500120704.pdf.
4. Productinformatie fingolimod (Gilenya®), via: www.ema.europa.eu, EPARs.

Auteurs

  • dr D. Bijl