Nitroglycerinezalf bij anale fissuren

Een anale fissuur is een pijnlijke lineaire laesie in de huid en/of het slijmvlies van het distale gedeelte van het anale kanaal. Vaak bestaat er een vicieuze cirkel, waarbij een pijnlijke defecatie een reflectoir verhoogde sfincterspanning veroorzaakt, met obstipatie en harde faeces als gevolg. De behandeling bestaat tot nu toe gewoonlijk uit het bestrijden van de obstipatie, warme zitbaden na defecatie en de toepassing van lokale anaesthetica, zoals lidocaïne.1 Bij chronische anale fissuren wordt chirurgie toegepast, met name een interne anale sfincterotomie, maar die leidt bij ongeveer 30% van de patiënten tot incontinentie.2 Uit enkele beschreven gevallen was naar voren gekomen dat stikstofoxide-donoren, zoals het hiervoor niet-geregistreerde nitroglycerine, in staat zijn om een reversibele, chemische sfincterotomie teweeg te brengen, waardoor anale fissuren kunnen genezen.
Een eerste gerandomiseerd, dubbelblind onderzoek vond plaats bij 77 patiënten met chronische anale fissuren.2 Daarbij bleek dat nitroglycerinezalf 0,2% na acht weken significant vaker (68%) tot genezing leidde dan een placebozalf (8%).2 De afname van de pijn was met beide behandelingen na twee weken significant, maar bleef na vier weken alleen met de nitroglycerinezalf gehandhaafd. Ten slotte namen de maximale anale rustdruk en de anodermale bloedstroom significant af met de nitroglycerinezalf, maar niet met de placebozalf. Hoofdpijn trad met de actieve behandeling significant vaker (58%) op dan met placebo (18%), maar veel patiënten ervoeren deze hoofdpijn als minder pijnlijk dan de pijn bij defecatie vóór de behandeling.2 Na staken van de actieve therapie trad binnen vier maanden bij 8% een recidief op. Gegevens over een langere periode zijn nog niet beschikbaar.2

Uit dit onderzoek komen aanwijzingen dat nitroglycerinezalf 0,2% op de korte termijn bij twee van de drie patiënten de anale fissuren geneest. Hoofdpijn komt vaak voor en de resultaten op de lange termijn zijn nog onduidelijk, maar bij een deel van de patiënten kan chirurgisch ingrijpen waarschijnlijk worden voorkomen. Eerder onderzoek in ons land liet zien dat isosorbidedinitraatzalf 1% bij 15 van de 16 patiënten met anale fissuren een goed resultaat gaf, waarbij overigens iedereen last had van hoofdpijn.3 Voor deze zalf is een bereidingsvoorschrift gepubliceerd,4 maar dat geldt niet voor de nitroglycerinezalf.


1. Rosmalen CFH, Thomas S, Laan JR van der, Lennep MJ van, Vink R. Farmaco-therapie voor de huisarts. Achtergronden. Utrecht: NHG, 1996: 187-188.
2. Lund JN, Scholefield JH. A randomised, prospective, double-blind, placebo-controlled trial of glyceryl trinitrate ointment in treatment of anal fissure. Lancet 1997; 349: 11-14.
3. Schouten WR, Briel JW, Auwerda JJA, Boerma MO, Graatsma BH, Wilms EB. Intra-anale applicatie van isosorbidedinitraat bij chronische fissura ani. Ned Tijdschr Geneeskd 1995; 139: 1447-1449.
4. Wilms EB. Isosorbidedinitraat rectale zalf 1% voor de behandeling van chronische anale fissuren. Pharm Weekbld 1995; 130: 1246-1247.