Naar een doelmatig gebruik van benzodiazepinen

Benzodiazepinen worden veel gebruikt als slaap- en kalmeringsmiddel. Indertijd zijn deze middelen verwelkomd als vervanging van de veel giftigere barbituraten, maar ook aan het gebruik van benzodiazepinen blijken bezwaren te kleven. Onlangs heeft een commissie van de Gezondheidsraad een advies uitgebracht over het doelmatig gebruik van benzodiazepinen. Hierin wordt ingegaan op de indicaties voor de behandeling, de omvang van het gebruik, de nadelen van langdurige toepassing, de relatie tussen kosten en effectiviteit, en de mogelijke interventies om het gebruik in te dammen.
De commissie heeft de belangrijkste conclusies uit de resultaten van onderzoek als volgt samengevat:
De effectiviteit van benzodiazepinen is alleen voor korte periodes bewezen voor de indicaties slapeloosheid, angststoornissen, en in specifieke situaties bij epilepsie, anesthesie en alcoholmisbruik, maar niet voor depressiviteit. De inwerking van benzodiazepinen op het zenuwstelsel veroorzaakt achteruitgang in alertheid en geheugenfunctie, en bij langdurig gebruik afhankelijkheid. Ongeveer tien procent van de bevolking gebruikt benzodiazepinen en drie procent doet dat chronisch. Ondanks adviezen in de medische literatuur om het voorschrijven te beperken, blijft het gebruik toenemen. Het gebruik van combinaties van twee of meer benzodiazepinen (bv. oxazepam als kalmeringsmiddel plus temazepam als slaapmiddel) leidt tot een aanzienlijk verhoogd risico van fracturen door valpartijen. Dit wordt door voorschrijvers en gebruikers onvoldoende onderkend.
Met het oog op de risico's doet de commissie de volgende aanbevelingen:
Bij slaapproblemen blijft het, in overeenstemming met de NHG-Standaard, gewenst in de eerste plaats slaapvoorlichting te geven. Indien het nodig is om voor deze problemen benzodiazepinen te verstrekken, dient men in de huisartsenpraktijk, maar ook in zorginstellingen, slechts kortwerkende middelen voor te schrijven. Chronische gebruikers van benzodiazepinen dienen schriftelijk voorlichting te krijgen over de indicaties, contra-indicaties en bijwerkingen, waarin wordt gewezen op de achteruitgang in alertheid en geheugenfunctie, en een geleidelijke vermindering van het gebruik wordt aangeraden. De toepassing van combinaties van twee of meer benzodiazepinen draagt in belangrijke mate bij aan het optreden van heupfracturen en valt daarom met klem af te raden. Er moet volgens de commissie onderzoek worden verricht naar de mogelijkheden om patiënten tot stoppen of verminderen van hun benzodiazepinegebruik te brengen én naar de vraag of zich daarbij op termijn nadelige effecten voordoen.

Dit rapport geeft een goede eerste aanzet voor een beter gebruik van benzodiazepinen. Een aantal aspecten blijft echter onbelicht. Er wordt onvoldoende onderscheid gemaakt tussen de toepassing als anxiolyticum en als slaapmiddel met de waarschijnlijk daarmee samenhangende verschillen in het ontwikkelen van tolerantie. In relatie met de indicatie en de te verwachten gebruiksduur zouden gedetailleerdere adviezen over de keuze van het type benzodiazepine voor een bepaalde patiënt nuttig zijn. Hierbij zou men ook dieper in kunnen gaan op de plaatsbepaling ten opzichte van andere hypnotica, zoals zopiclon en zolpidem. Fenomenen, zoals onttrekkingsverschijnselen en afhankelijkeid, verdienen meer aandacht en vooral praktisch bruikbare strategieën om het gebruik te verminderen of te staken. Een aanvulling in een of andere vorm zou daarom nuttig zijn.



Gezondheidsraad: Kerncommissie MTA. Naar een doelmatig gebruik van benzodiazepinen. Den Haag: Gezondheidraad, 1998; publicatie nr. 1998/20; ISBN: 90-5549-245-0