Minocycline (Minocin®, Minotab®) en immunologische reacties

Van alle tetracyclinen is bekend dat tijdens het gebruik een dosis-afhankelijke, directe leverbeschadiging kan optreden. Recent is bevestigd dat ook een ernstige hepatitis van het auto-immuuntype kan voorkomen en wel tijdens de behandeling van acne met minocycline.1 Zeven patiënten presenteerden zich drie maanden tot twee jaar na het begin van de behandeling met een hepatitis, waarvan enkele met kenmerken van de chronisch actieve vorm. Dit ging gepaard met polyartralgie en positieve antinucleaire antilichamen. De symptomen verdwenen bij alle zeven patiënten binnen drie maanden na het staken van minocycline. Na de introductie in 1972 zijn tot april 1994 in Groot-Brittannië, in samenhang met de toepassing van minocycline, 16 andere gevallen van hepatitis van het auto-immuuntype en 11 van systemische lupus erythematosus ge-meld. Twee patiënten overleden, de ene na een ernstige hepatitis en coma en de andere als gevolg van pancytopenie. Een derde moest een levertransplantatie ondergaan.1
Verder zijn eerder diverse gevallen met een andere door minocycline geïnduceerde immuunreactie beschreven: meer dan 30 patiënten met longinfiltraten met eosinofilie2 3 en één 15-jarige patiënt die overleed aan een myocarditis met necrose en interstitiële eosinofiele infiltraten.4

Minocycline kan dus soms ernstige, levensbedreigende immunologische reacties veroorzaken, zoals hepatitis, systemische lupus erythematosus en longinfiltraten met eosinofilie. Het enige voordeel boven de andere tetracyclinen is dat men kan volstaan met één- tot tweemaal daagse toediening. Van de relatief goede oplosbaarheid in vet is niet aangetoond dat dit voor de praktijk klinische betekenis heeft. Tetracycline is dan ook het aangewezen middel indien systemische therapie nodig mocht zijn. Meldingen van immunologische reacties met tetracycline zijn zeldzaam hoewel het vermoeden bestaat dat het een reeds bestaande lupus erythematosus kan verergeren.



1. Gough A, Chapman S, Wagstaff K, Emery P, Elias E. Minocycline induced autoimmune hepatitis and systemic lupus erythematosus-like syndrome. BMJ 1996; 312: 169-172.
2. Dykhuizen RS, Zaidi AM, Godden DJ, Jegarajah S, Legge JS. Minocycline induced pulmonary eosinophilia. BMJ 1995; 310: 1520-1521.
3. Sitbon O, Bidel N, Dussopt C, Azarian R, Braud ML, Lebargy F et al. Minocycline pneumonitis and eosinophilia. A report on eight patients. Arch Intern Med 1994; 154: 1633-1640.
4. Parneix-Spake A, Bastuji-Garin S, Lobut JB, Erner J, Guyet-Rousset P, Revuz J et al. Minocycline as possible cause of severe and protracted hypersensitivity drug reaction. Arch Dermatol 1995; 131: 490-491.