Mesenteriaal trombose bij gebruik van docetaxel (Taxotere®)

Docetaxel is een cytostaticum, behorend tot de taxanen, dat de intracellulaire aanmaak van stabiele microtubuli uit tubuline bevordert en hun afbraak remt, hetgeen uiteindelijk resulteert in verminderde celdeling.
Docetaxel is als monotherapie geregistreerd voor de behandeling van patiënten met lokaal gevorderd of gemetastaseerd mammacarcinoom na falen van de chemotherapeutische standaardbehandeling. Tot de meest voorkomende bijwerkingen behoren neutropenie, trombopenie, huidreacties, vochtretentie en gastro-intestinale klachten. Veel minder frequent en minder bekend zijn trombo-embolische complicaties. Bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg werd een geval gemeld van mesenteriaal trombose bij het gebruik van docetaxel.
Een 54-jarige vrouw werd vanwege progressie van longmetastasen bij een gemetastaseerd mammacarcinoom behandeld met docetaxel 100 mg/m2 als derdelijns chemotherapie. Daarnaast kreeg zij eenmalig ondansetron 8 mg en gedurende 5 dagen dexamethason 16 mg/dag, waarna werd gestart met prednison in een afbouwschema. Acht dagen na het begin van de behandeling werd de patiënt met spoed opgenomen met een klinisch beeld van een acute buik. Bij laboratoriumonderzoek werden, behoudens een leukopenie van 0,8 x 109/l, een serumcreatinine gehalte van 163 µmol/l en een γ-GT gehalte van 181 U/l, geen afwijkingen gezien. Aangezien de buikoverzichtsfoto, echo en CT-scan geen uitsluitsel gaven aangaande de diagnose, werd een laparotomie verricht. Hierbij werd een uitgebreide mesenteriaal trombose van het distale deel van de dunne darm en het gehele colon ascendens en transversum vastgesteld. Chirurgische behandeling hiervan bleek niet meer mogelijk te zijn. Kort na de ingreep overleed de patiënt.

Hoewel trombotische processen een complicatie kunnen zijn van het primaire ziekteproces, is, gegeven de tijdsrelatie, een causaal verband met het gebruik van docetaxel aannemelijk. Corticosteroïden en/of ondansetron als oorzaak lijken minder waarschijnlijk. Mesenteriaal trombose is reeds beschreven bij het verwante paclitaxel, maar niet bij docetaxel. De pathofysiologie van mesenteriaal trombose bij gebruik van docetaxel is niet bekend. Inmiddels is deze bijwerking in de bijsluiter opgenomen. Eventuele meldingen van bijwerkingen kunt u doorgeven aan de Stichting Lareb.