Melatonine ter preventie en behandeling van jetlag

Achtergrond. Symptomen van jetlag komen vooral voor bij reizigers die snel verscheidene tijdzones overspannen. De biologische klok loopt dan uit de pas met de kloktijd op de plaats van bestemming. Een westelijke reisrichting geeft minder last dan een oostelijke, omdat een verlenging van de inwendige kloktijd ons beter afgaat dan een verkorting. De endogene melatonineproductie in de glandula pinealis wordt beschouwd als de belangrijkste synchroniserende factor voor het circadiaanse ritme. Deze productie wordt geremd door lichtval op het netvlies en hervat bij invallende schemer. Exogeen melatonine wordt onder meer gebruikt bij de preventie en behandeling van jetlag, maar een uitgekristalliseerd doseringsschema ontbrak nog.

Methode. Recent verscheen een meta-analyse van gerandomiseerde placebogecontroleerde onderzoeken naar de werkzaamheid van melatonine bij jetlag en de verschillende doseringsschema's.1

Resultaat. Negen van de tien onderzoeken toonden, dat door het innemen van melatonine na aankomst op de plaats van bestemming omstreeks bedtijd (tussen 22.00 en 24.00 uur) en gedurende de volgende dagen op hetzelfde tijdstip, de symptomen van jetlag afnamen bij vluchten die vijf of meer tijdzones bestreken. Er werd geen verschil in werkzaamheid gevonden op de meeste symptomen tussen doses van 0,5 en 5 mg, behalve een sneller in- en beter doorslapen bij de 5 mg-dosis. Verhoging van de dosis boven 5 mg of het gebruik van 'slow-release' melatonine was niet zinvol en het innemen vóór of tijdens de reis evenmin. Er was geen onderzoek beschikbaar naar een behandelingsduur korter dan 2 dagen. Aparte gegevens over ouderen en kinderen ontbraken. Op basis van deze meta-analyse was het 'Number Needed to Treat' (NNT) gelijk aan 2. Een afzonderlijke zoekactie naar bijwerkingen leverde weinig op. Enkele casuïstische mededelingen suggereerden dat patiënten met epilepsie en gebruikers van cumarinederivaten problemen zouden kunnen krijgen.

Conclusie onderzoekers. Melatonine is werkzaam en veilig bij kortdurend gebruik (2-5 dagen) ter preventie en vermindering van jetlag. Het kan worden aanbevolen voor volwassenen die over vijf of meer tijdzones vliegen en vooral in oostelijke richting, met name als zij eerder een jetlag ondervonden.

Plaatsbepaling

Melatonine is enkele jaren geleden als UR-geneesmiddel aangemerkt en zou na registratie in de handel kunnen komen. Deze, voor kwaliteitscontrole onmisbare registratie is nooit aangevraagd, mogelijk omdat een hormoon dat al zo lang bekend is, moeilijk valt te patenteren. Het is wel op recept verkrijgbaar. Melatonine is ook verkrijgbaar in gezondheidswinkels (tot 0,1 mg per tablet) en via internet. Met name bij niet-gecontroleerde import via internet zijn het gehalte en zuiverheid niet gegarandeerd.
Over de werkzaamheid van melatonine bij jetlag is dit zorgvuldige systematische literaatuuroverzicht van de Cochrane Collaboration positief (NNT=2).



1. Herxheimer A, et al. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag (Cochrane Review). Oxford: The Cochrane Library Update Software, 2001: issue 4.

Auteurs

  • dr A.J.F.A. Kerst