Melatonine (diverse merken), bij jetlag en slapeloosheid

Melatonine
Diverse merken
Tabletten 2,5 en 3 mg
bij jetlag en slapeloosheid

De pijnappelklier synthetiseert uit tryptofaan melatonine en scheidt dit 's nachts af. Melatonine speelt een rol bij de regulering van het slaap-waakritme. Normaal gesproken is de endogene melatonineconcentratie het hoogst tijdens de uren dat men gewoonlijk slaapt: ze neemt snel toe laat op de avond, met een piek na middernacht en een afname tegen de ochtend. Oudere mensen, die vaak lijden aan slapeloosheid, hebben een lagere plasmaconcentratie melatonine. Bij blinden, die vaak onregelmatige waak-slaappatronen hebben, kan het ritme waarin melatonine wordt geproduceerd zijn verstoord. Een dubbelblind onderzoek bij vijf blinde personen liet zien dat de toediening van melatonine (3 weken 5 mg/dag voor het slapen) de endogene productie van melatonine normaliseerde.1 De nachtelijke slapeloosheid en de slaperigheid overdag namen af.
Evenals in diverse andere Europese landen is melatonine in ons land (sinds 1 april jl.) officieel uit de handel gehaald. Toch is het hier en daar nog als voedingssupplement te koop en wordt het, bijvoorbeeld met behulp van Internet, geïmporteerd uit de VS. Het is niet door de registratie-autoriteiten beoordeeld op effectiviteit en veiligheid en zelfs niet gecontroleerd op zuiverheid en gehalte. Over de effecten van melatonine zijn diverse placebogecontroleerde onderzoeken gepubliceerd.
Bij 20 vrijwilligers, die van Nieuw-Zeeland naar Londen heen en weer vlogen, werd het effect onderzocht van melatonine 1 dd 5 mg vanaf drie dagen voor de vlucht tot drie dagen na aankomst.2 Het middel bleek de ernst en de duur van de symptomen van jetlag effectiever te verminderen dan placebo. Een ander onderzoek had betrekking op 15 reizigers die op de dag van hun vlucht van Noord-Amerika naar Frankrijk om 22.00 uur Franse tijd melatonine 8 mg namen en op de drie daarop volgende dagen om 22.00-23.00 uur in Frankrijk.3 Zij hadden significant minder last van vermoeidheid dan 15 andere reizigers die placebo namen. Aan een derde onderzoek namen 52 cabinepersoneelsleden op internationale vluchten deel.4 Melatonine 5 mg om 22.00-24.00 uur gedurende vijf dagen na aankomst deed het aantal verstoringen van de slaap en de vermoeidheidssymptomen significant afnemen. Wanneer met dezelfde dosering reeds drie dagen voor aankomst werd begonnen, gaf melatonine echter een slechter herstel dan placebo.
Het middel is ook onderzocht bij slapeloosheid. In een placebogecontroleerd, gekruist onderzoek namen 12 oudere patiënten met slapeloosheid twee uur voor het slapen gaan melatonine 2 mg met vertraagde afgifte.5 De tijd om in te slapen nam hierdoor niet-significant af met gemiddeld 14 minuten en de tijd dat men na het inslapen weer wakker was nam siginificant af met 24 minuten. De totale slaaptijd werd echter niet beïnvloed. In een ander onderzoek bij 20 gezonde vrijwilligers veroorzaakte de inname van melatonine 0,3 of 1 mg overdag, 's nachts plasmaconcentraties binnen de normale grenzen.6 Bij inname één tot twee uur voor het naar bed gaan, nam de tijd tot het in slaap vallen in vergelijking met placebo significant af, overigens met slechts 10 minuten. Een dubbelblind, gekruist onderzoek betrof de inname van vergelijkbare doseringen door zes vrijwilligers één tot twee uur voor de gebruikelijke tijd om te gaan slapen.7 Hierdoor nam de tijd tot het in slaap vallen af, en werden de tweede slaapfase en de REM-slaap eerder bereikt. Overigens werd de REM-slaap niet onderdrukt en het melatoninegebruik leidde evenmin tot slaperigheid de volgende dag. In geen van deze onderzoeken werd melding gemaakt van bijwerkingen.
Geclaimd wordt onder meer dat melatonine de normale levensduur zou verlengen, de cardiovasculaire en seksuele functies zou verbeteren en zelfs de ziekte van Alzheimer en aids zou genezen. Hiervoor bestaat echter geen enkel wetenschappelijk bewijs.
Melatonine (75 mg/dag) is in combinatie met norethisteron (0,5 mg/dag) in onderzoek als hormonaal anticonceptivum (Gebu Prikbord 1991; 25: 51-52). Het vermindert de afgifte van LH en enigszins die van FSH. Bij deze dosering zijn onregelmatig bloedverlies, menstruatiestoornissen en pijnlijke borsten als bijwerkingen gemeld. Over het gebruik tijdens de zwangerschap bij de mens is onvoldoende bekend. Het middel gaat over in de moedermelk. Men dient rekening te houden met een negatieve beïnvloeding van de rijvaardigheid.

Plaatsbepaling

Het hormoon melatonine zou bij ouderen met een verminderde endogene melatonineproductie de tijd tot het inslapen kunnen verkorten. Verder zou het enig gunstig effect kunnen hebben op de verschijnselen van jetlag. Grote gecontroleerde onderzoeken bij patiënten met slapeloosheid en jetlag moeten dit echter nog bevestigen. Claims dat het middel een gunstig effect zou hebben op onder meer de levensduur, de cardiovasculaire en seksuele functies, de ziekte van Alzheimer en aids, zijn op niets gebaseerd. De zuiverheid en het gehalte van het product en de bijwerkingen op de lange termijn zijn onbekend.

<hr />


1. Sack RL et al. J Biol Rhythms 1991; 6: 249-261.
2. Petrie K et al. BMJ 1989; 298: 705-707.
3. Claustrat B et al. Biol Psychiatry 1992; 32: 705-711.
4. Petrie K et al. Biol Psychiatry 1993; 33: 526-530.
5. Garfinkel D et al. Lancet 1995; 346: 541-544.
6. Dollins AB et al. Proc Natl Acad Sci 1994; 91: 1824-1828.
7. Zhdanova IV et al. Clin Pharmacol Ther 1995; 57: 552-558.