Ibandroninezuur (Bondronat®), preventie van botproblemen bij gemetastaseerd mammacarcinoom

Ibandroninezuur +/-
Bondronat® (Roche BV)
filmomhulde tablet 50 mg
preventie van botproblemen bij gemetastaseerd mammacarcinoom

In oktober 2003 is de orale vorm van het bisfosfonaat ibandroninezuur geregistreerd voor gebruik 'bij de preventie van botproblemen (breuken en complicaties die radiotherapie of chirurgie vereisen) bij patiënten met borstkanker en botmetastasen'. Wanneer botmetastasering is vastgesteld wordt ibandroninezuur toegevoegd aan de voor de behandeling van mammacarcinoom gebruikte medicatie. Het middel is sinds 2005 in de handel.

Werkingsmechanisme. Evenals andere stikstof bevattende bisfosfonaten heeft ibandroninezuur door chemische absorptie aan hydroxyapatietkristallen een rechtstreeks effect op de osteoclasten en een remmend effect op de botafbraak.

Klinisch onderzoek. In twee gerandomiseerde dubbelblinde en placebogecontroleerde onderzoeken van 96 weken is de werkzaamheid van ibandroninezuur bij de behandeling en preventie van botproblemen bij patiënten met gemetastaseerd mammacarcinoom onderzocht.1 2 Botproblemen zijn in deze onderzoeken een gecombineerde uitkomstmaat en bestaan uit vertebrale en niet-vertebrale breuken en breuken of complicaties die radiotherapie of chirurgie vereisen. Deze gecombineerde, primaire uitkomstmaat wordt grofweg berekend door het aantal 12-weekse onderzoeksperioden met botproblemen te delen door het aantal 12-weekse onderzoeksperioden die door de patiënt zijn volgemaakt. Door het gebruik van deze ongebruikelijke uitkomstmaat kon het onderzoek met een geringer aantal patiënten worden uitgevoerd. Deze methode heeft echter als nadeel dat door de kleinere opzet geen statistisch betrouwbare analyse van de veranderingen van de afzonderlijke botproblemen kan worden gemaakt.1 2 Ook zijn vergelijkingen met andere onderzoeken te maken. De Europese registratieautoriteit heeft deze maat alleen geaccepteerd, omdat de fabrikant ook gegevens uit de periode na terugtrekking uit het onderzoek kon overleggen.
De resultaten van de 'intention to treat'-analyse (n=287 met ibandroninezuur en n=277 met placebo) van beide onderzoeken gecombineerd, toonden dat door behandeling met ibandroninezuur het aantal botproblemen significant lager was dan na behandeling met placebo (1,85 per patiënt vs. 1,15). De resultaten van de twee afzonderlijke onderzoeken toonden overigens geen significante uitkomsten. Ten opzichte van placebo verminderde bij met ibandroninezuur behandelde patiënten het risico van het ontstaan van een botprobleem significant met 38% (benaderd relatief risico: 0,62 [95%BI=0,59–0,78]). Het percentage patiënten met een botprobleem was echter niet verschillend (52,2 vs. 45,3%), terwijl de mediane tijd tot het optreden van het eerste botprobleem eveneens niet significant verschilde (90,3 weken vs. 64,9 weken).1 2 Voor secundaire parameters, zoals de botpijnscore, de daling van de kwaliteit van leven en de WHO 'performance status' door progressie van de ziekte, was het verschil met placebo significant. Bij met ibandroninezuur behandelde patiënten nam het gebruik van pijnstillers significant minder toe (60 vs. 85%).1-3

Bijwerkingen. Dyspepsie, misselijkheid, buikpijn, esofagitis, asthenie en hypokaliëmie komen vaak voor (1-10%). Soms (0,1-1%) komen anemie, smaakstoornis, paresthesie, buikpijn, droge mond, ulcus duodeni, hemorragie, dysfagie, gastritis, pruritus, uremie, pijn op de borst, griepachtig syndroom, malaise, pijn en verhoging van het parathyroïdhormoon voor.2 4

Contra-indicaties en interacties. Een contra-indicatie voor ibandroninezuur is overgevoeligheid voor het middel.4 De gelijktijdige inname van geneesmiddelen die meerwaardige kationen bevatten, zoals calcium, magnesium, ijzer en aluminium, verstoort de absorptie van ibandroninezuur. Op theoretische gronden is voorzichtigheid geboden bij combinatie met aminoglycosiden, omdat beide middelen de serumcalciumconcentratie gedurende langere tijd kunnen verlagen.2 4

 

 

Plaatsbepaling

 

De werkzaamheid van oraal ingenomen ibandroninezuur bij patiënten met mammacarcinoom dat naar de botten is gemetastaseerd, is in twee onderzoeken vergeleken met die van placebo. Door de gekozen evaluatiemethode, namelijk een gecombineerde uitkomstmaat van vier afzonderlijke botproblemen, is de betekenis van de onderzoeksuitkomsten beperkt. Alleen door de resultaten van de twee onderzoeken gezamenlijk te evalueren, kon worden aangetoond dat door het gebruik van ibandroninezuur het aantal botproblemen ten opzichte van placebo over een periode van 96 weken significant verminderde. De afname had slechts in beperkte mate betrekking op het optreden van botbreuken. Ibandroninezuur had verder een positief effect op enkele secundaire uitkomstmaten, zoals botpijn en analgeticagebruik dat minder snel toenam. Ook de kwaliteit van leven leek minder snel achteruit te gaan. Een vergelijking met de andere bisfosfonaten, in het bijzonder het parenteraal te gebruiken pamidroninezuur en clodroninezuur voor oraal gebruik waarvan de effectiviteit overigens ook maar in zeer beperkte mate, in gerandomiseerd dubbelblind onderzoek is aangetoond,5 is niet gemaakt. Op basis van het beschikbare onderzoek en het beperkte aantal onderzochte patiënten kan niet worden vastgesteld in hoeverre een behandeling met oraal ibandroninezuur ook effectief is. De winst die met het middel wordt behaald is gering. Een beperkt voordeel van ibandroninezuur is de eenmaal daagse toediening van een klein tablet.

?

stofnaam merknaam® dosis kosten/maand
ibandroninezuur Bondronat 50 mg/dag
(1 dd 1 tab.)
289,00
clodroninezuur Bonefos, Ostac 1.600-2.400 mg/dag 
(1-2 dd 2-4 tab.)
246,00
pamidroninezuur* nvt 90 mg, i.v. 
(1x per 3-4 weken)
375,00

 

* poliklinische behandeling met een in de ziekenhuisapotheek bereide oplossing

<hr />

 


1. Body J-J, et al. Oral ibandronate reduces the risk of skeletal complications in breast cancer patients with metastatic bone disease: results from two randomised, placebo-controlled phase III studies. Br J Cancer 2004; 90: 1133-1137. 
2. EPAR Bondronat, EMEA, London, 2004 (www.emea.eu.int/index/indexh1.htm [human medicines].
3. Body J-J, et al. Oral ibandronate improves bone pain and preserves quality of life in patients with skeletal metastases due to breast cancer. Pain 2004; 111:306-312.
4. Productinformatie ibandroninezuur (Bondronat®) via: www.emea.eu.int/index/indexh1.htm, EPARs.
5. Pavlakis N, et al. Bisphosphonates for most cancer. In: The Cochrane Library, Issue 1, 2004. Chishester, UK: John Wiley & Sons, Ltd. 

 

Auteurs

  • dr J.J. Beckeringh