Hoeveel voegt codeïne toe aan paracetamol bij eenmalig postoperatief gebruik?

Om de vraag te kunnen beantwoorden of de toevoeging van codeïne aan paracetamol een additief pijnstillend effect heeft en om vast te stellen hoe dit zich verhoudt tot de bijwerkingen, werd een meta-analyse verricht.1 Daartoe werden 24 gecontroleerde, deels gerandomiseerde, klinische onderzoeken opgespoord die voor het overgrote deel betrekking hadden op eenmalige postoperatieve pijnbestrijding. De onderzoeken varieerden in kwaliteit van gemiddeld tot zeer goed. Ze moesten bij de vergelijking tussen paracetamol en paracetamol/codeïne dezelfde dosering paracetamol gebruiken en geen andere toevoegingen, zoals coffeïne, toepassen. Per onderzoek verschilden de doseringen paracetamol (400-1000 mg) en codeïne (10-60 mg). Het meest werd echter paracetamol 600-650 mg en codeïne 60 mg toegepast, hetgeen relatief hoog gedoseerd is. In één onderzoek werden zetpillen gebruikt, in de overige orale toedieningsvormen.
Samengevat bleek bij een eenmalige dosis het pijnstillend effect door de toevoeging van codeïne statistisch significant beter te zijn. Het verschil was echter klein: de pijnintensiteit nam door paracetamol met 16% en door paracetamol/codeïne met 22% af. Er waren geen significante verschillen in bijwerkingen tussen de twee behandelingen. Men dient te bedenken dat in ons land vaak combinaties met 20 mg codeïne worden gebruikt, die waarschijnlijk minder effectief zijn dan 60 mg.
Het was niet mogelijk om de gegevens over de effectiviteit bij meermaals doseren samen te vatten. Wel bleek de toevoeging van codeïne hierbij te leiden tot significant meer bijwerkingen: misselijkheid, duizeligheid, braken, obstipatie en sufheid. Overigens neemt boven de 60 mg per keer het analgetisch effect niet verder toe, maar wel de bijwerkingenfrequentie.

Uit deze meta-analyse kan worden geconcludeerd dat de toevoeging van codeïne (60 mg) aan paracetamol (400-1000 mg) bij eenmalig postoperatief gebruik zorgt voor een significante, maar geringe toename van de pijnstilling zonder dat er meer bijwerkingen optreden. Bij meermaals doseren nemen de bijwerkingen wel significant toe. Het ligt voor de hand dat de toevoeging van 20 mg codeïne minder effect heeft, maar dat werd hier niet expliciet onderzocht.



1. Craen AJM de, Giulio G Di, Lampe-Schoenmakers AJEM, Kessels AGH, Kleijnen J. Analgesic efficacy and safety of paracetamol-codeine combinations versus paracetamol alone: a systematic review. BMJ 1996; 313: 321-325.