Ginkgo en het geheugen

Achtergrond.  De Chinese boom Ginkgo biloba (tempelboom) heeft een grote waarde in de traditionele Chinese geneeskunde. In ons land vindt een extract van de kenmerkende bladeren van deze boom toepassing bij claudicatio intermittens, en is verkrijgbaar in de vorm van een gefilmcoat tablet, capsules en druppels.1 De toepassing van de bestanddelen van ginkgo is bij tal van aandoeningen onderzocht, zoals schizofrenie, dementie, de ziekte van Alzheimer, tinnitus en fibromyalgie.2 Ginkgo-preparaten zijn vrij verkrijgbaar, en worden in de lekenpers en op internet aanbevolen voor onder meer concentratieproblemen, duizeligheid, flauwvallen, geheugenzwakte, koude handen en voeten, oorsuizen en vergeetachtigheid. Er wordt gesuggereerd dat het positieve effect reeds optreedt na vier weken gebruik. Recent werd verslag gedaan van een onderzoek waarin is nagegaan of ginkgo het geheugen van volwassenen verbetert.3

Methode.  Het onderzoek werd uitgevoerd bij 230 ouderen, die lichamelijk en geestelijk gezond waren. Zij werden uitvoerig getest op hun geestelijke capaciteiten, met behulp van objectieve neurologische tests, met de nadruk op hun geheugen. Ook werden hun partner en in sommige gevallen vrienden benaderd, en hen werd gevraagd een vragenformulier betreffende de vrijwilliger in te vullen. De vrijwilligers werden gerandomiseerd over het dubbelblind placebogecontroleerd onderzoek, en ontvingen ginkgo-extract 3 dd 40 mg als tablet, dan wel placebo. Het onderzoek duurde 6 weken, en een breed scala aan leer- en geheugentests werd uitgevoerd. De evaluatie van de tests werd blind uitgevoerd.

Resultaten.  Na 6 weken was in beide groepen een vooruitgang in prestatie te zien doordat men ervaring met de oefeningen had gekregen, maar de prestatie tussen beide groepen, medicatie of placebo, was geheel gelijk, en gebaseerd op de objectieve tests. Wanneer een partner of vriend van de vrijwilliger werd gevraagd naar de geheugenprestatie, werd in beide groepen een vergelijkbaar oordeel gegeven. Dit gaf bij bijna 70% géén verschil, bij bijna 30% minimale verbetering. Er werden in totaal 14 verschillende tests gebruikt om cognitieve functies te meten. Hiervan scoorden er zeven licht beter in de ginkgogroep, en zeven in de placebogroep.

Conclusie.  De resultaten van dit 6 weken durend onderzoek geven aan dat ginkgo de prestatie niet beïnvloedt in standaard neurologische tests met betrekking tot leren, geheugen en verbale capaciteiten, aandacht of concentratie. Dit onderzoek ondersteunt dus niet de bewering die is gedaan dat ginkgo een positief effect heeft op het leerproces en geheugen. Mogelijkerwijze is de duur van dit onderzoek te kort geweest, maar de dosering en de duur zijn voldoende om overeenkomstig de adviezen van fabrikanten een positief effect te verkrijgen. Het is derhalve onjuist om producten die ginkgo bevatten voor te schrijven voor verbetering van het geheugen.
Eenzelfde onderzoek zou moeten worden uitgevoerd bij patiënten met de ziekte van Alzheimer: deze patiënten hebben een centraal acetylcholinedeficiëntie die theoretisch door de cholinerge werking van ginkgo positief zou kunnen worden beïnvloed.



1. Loenen AC van (red.). Farmacotherapeutisch Kompas. Amstelveen: College voor zorgverzekeringen, 2002.
2. Kleijnen J, et al. Ginkgo biloba. Lancet 1992; 340: 1136-1139.
3. Solomon PR, et al. Ginkgo for memory enhancement. A randomized controlled trial. JAMA 2002; 288: 835-840. 

Auteurs

  • dr J.J. Tukker