Ginkgo biloba bij de preventie van dementie

Achtergrond. Ginkgo biloba-extract is een kruidengeneesmiddel, afkomstig van de Japanse tempelboom (familie der Ginkgoaceae), dat vrij verkrijgbaar is en waarvan wordt verondersteld dat het werkzaam kan zijn bij een breed spectrum van aandoeningen. Het Ginkgo biloba-extract wordt onder meer gebruikt ter verbetering en behoud van het geheugen. 1 2 Mogelijkerwijs vertraagt of voorkomt Ginkgo biloba het neurodegeneratieve proces van dementie door de geponeerde antioxidatieve en neuroprotectieve eigenschappen en door amyloïdstapeling tegen te gaan. 3 4 Tot op heden toonden onderzoeken naar de werkzaamheid van Ginkgo biloba bij de preventie van dementie echter uiteenlopende en weinig overtuigende resultaten. In 2002 werd in een onderzoek bij 230 gezonde ouderen geen werkzaamheid van Ginkgo biloba bij de verbetering van het geheugen aangetoond (Gebu 2002; 36: 51-57). In het ‘Ginkgo Evaluation of Memory’ (GEM)-onderzoek, het eerste adequaat ontworpen onderzoek met Ginkgo biloba bij dementie, is de werkzaamheid en veiligheid van dit middel bij de preventie van dementie en in het bijzonder de ziekte van Alzheimer onderzocht. 1 2
Methode. Het GEM-onderzoek was een gerandomiseerd dubbelblind en placebogecontroleerd onderzoek. Van september 2000 tot juni 2002 werden in de Verenigde Staten 3.069 gezonde personen en personen met lichte cognitieve beperkingen van 75 jaar en ouder gerekruteerd. De insluitcriteria waren strikt waardoor er een zeer selecte en vrij homogene patiëntenpopulatie ontstond. Personen werden onder meer uitgesloten als ze anticoagulantia, cholinesteraseremmers, tricyclische antidepressiva, antipsychotica of psychofarmaca met centrale anticholinerge effecten gebruikten. Als ze een geschiedenis van bloedingstoornissen hadden, leden aan de ziekte van Parkinson of een levensverwachting hadden van <5 jaar door een bepaalde aandoening, werden ze eveneens uitgesloten. de deelnemers kregen ginkgo biloba-extract 2 dd 120 mg of placebo. deze dosering was gekozen op basis van voorgaande onderzoeken die dosis-responsrelatie suggereerden tot 240 per dag. 1 5
De primaire uitkomstmaat was de incidentie van dementie en in het bijzonder de ziekte van Alzheimer gediagnosticeerd volgens de DSM-IV-criteria en vastgesteld door een panel van deskundigen. Secundaire uitkomstmaten waren de incidentie van vasculaire dementie zonder de ziekte van Alzheimer, de effecten op cognitie, functionele beperkingen, de incidentie van cardiovasculaire aandoeningen en de totale mortaliteit. De uitkomsten werden op basis van het ‘intention-to-treat’-principe geanalyseerd. 1
Resultaten. De mediane vervolgduur bedroeg ruim zes jaar. Gedurende het onderzoek werd bij 523 personen (17%) uit de hele onderzoekspopulatie dementie gediagnosticeerd. In 91% van de gevallen ging het om de ziekte van Alzheimer. De primaire uitkomstmaat, de incidenties van dementie ongeacht de oorzaak en de ziekte van Alzheimer (met, zonder of ongeacht de aanwezigheid van vasculaire dementie) verschilde niet significant tussen beide behandelgroepen. De resultaten van de secundaire uitkomstmaten cognitie en functionele beperkingen werden niet door de auteurs genoemd. In een niet-geprotocolleerde post-hocanalyse bleek dat de incidentie per 100 persoonsjaren van vasculaire dementie zonder de ziekte van Alzheimer significant lager was bij gebruik van Ginkgo biloba, namelijk 0,08 versus 0,20 (benaderd relatief risico RR 0,41 [95%BI=0,17-0,98]). 1
Ernstige bijwerkingen kwamen in gelijke mate voor in beide groepen. Er was geen verschil in het optreden van bloedingen, beroerte, coronaire hartziekte of mortaliteit. Ook uitval en de therapietrouw waren in beide groepen gelijk. 1
Conclusie onderzoekers. Het GEM-onderzoek toont aan dat Ginkgo biloba niet werkzaam is bij het voorkomen van dementie of de ziekte van Alzheimer. 1


Het GEM-onderzoek is een kwalitatief goed opgezet onderzoek en is het grootste gerandomiseerde dubbelblinde en placebogecontroleerde onderzoek waarin de werkzaamheid van Ginkgo biloba bij de primaire preventie van dementie en de ziekte van Alzheimer is geëvalueerd. In een zeer selecte groep van gezonde vrijwilligers en personen met lichte cognitieve beperkingen bleek Ginkgo biloba niet werkzamer dan placebo. Aan de uitkomsten van de niet-geprotocolleerde subanalyse mag geen waarde worden gehecht. Deze analyse is mogelijk wel hypothesegenererend. De hier besproken resultaten zijn in overeenstemming met eerdere onderzoeken naar de werkzaamheid van dit kruidengeneesmiddel.


  1. DeKosky ST, et al. Ginkgo biloba for prevention of dementia: a randomized controlled trial. JAMA 2008; 300: 2253-2262.
  2. Schneider LS, Ginkgo biloba extract and preventing Alzheimer disease. JAMA 2008; 300: 2306-2308.
  3. Pietri S, et al. Cardioprotective and anti-oxidant effects of the terpenoid constituents of Ginko biloba extract (EGb 761). J Mol Cell Cardiol 1997; 29: 733-742.
  4. Luo Y, et al. Inhibition of amyloid-beta aggregation and caspase-3 activation by the Ginkgo biloba extract EGb 761. Proc Natl Acad Sci USA 2002; 99: 12197-12202.
  5. Schneider LS, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of two doses of Ginkgo biloba extract in dementia of the Alzheimer’s type. Curr Alzheimer Res 2005; 2: 541-551.

Auteurs

  • drs K.R. van Deventer