De invloed van kleine geschenken van de farmaceutische industrie

Zijn kleine geschenken niet van belang óf onderhouden ze juist de vriendschap?1 De Gedragscode Geneesmiddelenreclame van de Stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) zegt in artikel 12 dat het geven en ontvangen van geschenken is toegestaan, mits van geringe waarde en van nut voor de beroepsuitoefening.2 Daarbij wordt gering gedefinieerd als minder dan € 50 per keer en maximaal € 150 per jaar per therapeutische klasse. Als vanzelfsprekend wordt daarmee aangenomen dat kleine giften geen invloed hebben op de behandelkeuze van de ontvanger.
Er is evenwel ruimschoots sociologisch en psychologisch onderzoek dat toont dat zelfs kleine giften voorzien van een duidelijk logo de ontvanger beïnvloeden door dank en beleefdheid te induceren en de behoefte om ’iets terug te doen’, al is het maar door contact toe te laten met een smalle en geleidelijk wat grotere voet tussen de deur.1 De ontvanger is zich minder bewust van deze beïnvloeding, omdat die eerder gevoelsmatig dan rationeel verloopt. Toch is die beïnvloeding juist daardoor zó effectief dat de farmaceutische industrie er graag veel geld in steekt. Een kleine gift wordt door de ontvanger niet als omkoping ervaren omdat deze denkt dat er niets tegenover hoeft te staan. Het oordeel over de bij de gift verstrekte informatie en de latere therapiekeuze staan echter wel degelijk onder invloed van de onbewuste belangenverstrengeling. Juist door het onbewuste aspect ervan zijn veel artsen van mening dat collega’s wél maar zijzelf niét op deze wijze kunnen worden beïnvloed.
Dat farmaceutische marketing met kleine cadeaus medische studenten al vroeg in hun opleiding kan beïnvloeden, is aangetoond in een gerandomiseerd onderzoek aan twee medische faculteiten in de Verenigde Staten (Gebu 2009; 43: 91-92).Verworven inzicht in de wijze waarop zulke beïnvloeding tot stand was gekomen, maakte de studenten van de beïnvloede faculteit er vervolgens min of meer immuun voor.
De bestaande gedragsregulering houdt onvoldoende rekening met de zeer reële invloed van kleine giften en geeft daardoor een vals gevoel van veiligheid. Het is van groot belang dat artsen en studenten geneeskunde meer en beter worden getraind in de op hen uitgeoefende marketingtechnieken. Hetzelfde geldt uiteraard voor apothekers, nurse-practitioners, praktijkverpleegkundigen en praktijkondersteuners. Alleen kennis van zaken geeft vrijheid van beslissen en handelen.


1. Petits cadeaux: des influences souvent inconscientes, mais prouvées. Rev Prescrire 2011; 31: 694-696.
2.  Gedragscode geneesmiddelenreclame [document op het internet]. Stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR). Via: http://www.cgr.nl/1831/getpdf.aspx?showtitle=True&thumbnail=False&creationdate=False&publicationdate=False&author=False.

Auteurs

  • dr A.J.F.A. Kerst