Combinatie van diureticum en NSAID kan hartfalen veroorzaken of verergeren

Volgens dit proefschrift behoren diuretica tot de meest toegepaste geneesmiddelen bij ouderen: bijna 20% van alle personen van 65 jaar en ouder gebruikt chronisch diuretica.1 Eén van de hoofdindicaties voor lisdiuretica is de preventie en de bestrijding van pathologische vochtretentie bij patiënten met decompensatio cordis. Hartfalen is één van de meest vóórkomende oorzaken van morbiditeit en mortaliteit bij ouderen. De prevalentie ervan is bij hen ongeveer 10%.
Van NSAID's is bekend dat ze de werking van diuretica kunnen verminderen. NSAID's hebben, via remming van het cyclo-oxygenase, een negatieve invloed op de nierfunctie, waardoor ze nierfalen en nefritis kunnen veroorzaken. Door de verminderde werking van de diuretische therapie en de negatieve invloed op de nierfunctie kan hartfalen worden veroorzaakt of verergerd. Overigens is sinds enige tijd duidelijk dat NSAID's een rol kunnen spelen bij het ontstaan of verergeren van hypertensie, vooral bij ouderen.2
Het in dit proefschrift beschreven onderzoek maakte gebruik van uit diverse apotheken afkomstige medicatiegegevens. Daaruit bleek dat de gelijktijdige toepassing van diuretica en NSAID's vaak voorkomt: 14% van alle chronische diureticagebruikers krijgt ook langdurig een NSAID voorgeschreven, terwijl 30% van alle chronische NSAID-gebruikers tegelijkertijd langdurig een voorschrift voor een diureticum ontvangt. Uit de medicatiegegevens kwam naar voren dat de interactie kennelijk niet voldoende relevant werd geacht om de farmacotherapie aan te passen op het moment dat de combinatie zich voor de eerste keer voordeed. Dit had kunnen gebeuren door de dosering van het NSAID te verlagen of die van het diureticum te verhogen.
Vervolgens werden de gegevens over de medicatie gekoppeld aan die over de ziekenhuisopnamen. Het gelijktijdig gebruik van diuretica en NSAID's bleek het risico van een ziekenhuisopname vanwege hartfalen significant te verdubbelen in vergelijking tot het gebruik van diuretica alleen (RR = 2,1 [95% BI = 1,7-2,5]). De dosering van het NSAID was niet van invloed op de hoogte van het risico.
Uit een andere analyse in dit proefschrift bleek dat therapie-ontrouw van gebruikers van lisdiuretica een belangrijke risicofactor is voor het optreden van complicaties van hartfalen. Patiënten met een instabiel gebruikspatroon liepen tweemaal zoveel risico van een heropname in het ziekenhuis vanwege hartfalen als patiënten die wel therapietrouw waren.

De onderzoeker beveelt aan dat voorschrijvers en apothekers meer zouden moeten letten op het gecombineerde gebruik van NSAID's en diuretica. Artsen zouden in ieder geval gedurende de eerste weken van het gelijktijdig gebruik de patiënten met manifest hartfalen moeten controleren. Voorts kunnen apothekers een interactiefolder meegeven aan patiënten die zowel een diureticum als een NSAID gebruiken met het advies om, indien men last krijgt van dikke enkels of voeten, contact op te nemen met de arts.

<hr />

1. Heerdink ER. Clustering of drug use in the elderly: population-based studies into prevalence and outcomes [proefschrift]. Utrecht: Universiteit Utrecht, 1995.
2. Johnson AG, Nguyen TV, Day RO. Do nonsteroidal anti-inflammatory drugs affect blood pressure? A meta-analysis. Ann Intern Med 1994; 121: 289-300.