In het kort Lees artikel

Belangenverstrengeling


Er is meer bewijs gekomen over het eerder in het Ge-Bu besproken feit dat resultaten van geneesmiddelenonderzoek in wetenschappelijke artikelen vaker gunstiger uitvallen als auteurs belangenverstrengeling melden met de farmaceutische industrie. Aanvullend blijkt de kans hierop nog groter als extra gezocht wordt naar belangenverstrengeling die niet direct bij een artikel gemeld wordt. Maximale transparantie over belangenverstrengeling van auteurs is een voorwaarde om conclusies van wetenschappelijke publicatie te kunnen beoordelen.

  • Nieuw onderzoek laat opnieuw zien dat financiële belangenverstrengeling van auteurs van geneesmiddelenonderzoek met de farmaceutische industrie de kans op positieve conclusies vergroot.
  • Het vrijwillig melden van de belangenverstrengeling van auteurs bij een publicatie van geneesmiddelenonderzoek blijkt onvoldoende om inzicht te krijgen over het volledige beeld van de werkelijke belangenverstrengeling.
  • Wordt ook rekening gehouden met niet bij de publicatie vermelde belangenverstrengeling die elders gevonden wordt, dan is de kans op meer positieve resultaten groter dan wanneer alleen gekeken wordt naar bij publicatie vermelde belangenverstrengelingen. 
  • De grotere kansen op het vinden van onderzoek gepubliceerd door auteurs met belangenverstrengeling met ‘gunstige’ uitkomsten lijkt onafhankelijk van de bron van financiering van het onderzoek.
  • Zonder maximaal inzicht in de belangenverstrengeling van auteurs die publiceren over geneesmiddelenonderzoek is het onmogelijk om de conclusie van een onderzoek op zijn werkelijke waarde te kunnen schatten.

In 2017 verscheen een nieuw onderzoek waarin onafhankelijke onderzoekers de relatie bekeken tussen de uitkomsten van gepubliceerd onderzoek en de persoonlijke financiële banden van de auteurs met de farmaceutische industrie.1 Al eerder berichtte het Ge-Bu over de significant grotere kans op een gunstige conclusie van onderzoeken als de auteurs van een publicatie financiële banden hebben met de farmaceutische industrie (Gebu 2012; 46: 138-145).

De onderzoekers van de hier te bespreken studie namen een steekproef uit in 2013 gepubliceerde onderzoeken naar de werkzaamheid van geneesmiddelen. Niet ingesloten werden meta-analysen, subgroepanalysen en vervolgonderzoeken. De resultaten werden als positief beoordeeld als statistisch significante superioriteit werd aangetoond voor het onderzochte geneesmiddel ten opzichte van de controle of als bij non-inferioriteitsonderzoek geen significant verschil in werkzaamheid van het onderzochte geneesmiddel ten opzichte van de controle werd gevonden. Financiële banden werden gedefinieerd als directe compensatie van de onderzoekers door de producent van het onderzochte geneesmiddel, zoals betalingen voor adviseurschap, vergoedingen voor presentaties, aandeelhouderschap, vergoedingen voor reizen of maaltijden en andere honoraria, of wanneer de onderzoeker in dienst was van de producent. Er werd gekeken naar de financiële banden die door de auteurs zelf werden gerapporteerd, maar er werd ook op andere manieren gezocht naar de financiële banden van de auteurs. De resultaten werden gecorrigeerd voor het al dan niet financieren van het onderzoek door de producent van het onderzochte geneesmiddel.


Er werden 195 onderzoeken bekeken, met een totaal van 397 onderzoekers. Bij 76% (103/136) van de onderzoeken met een positieve uitkomst hadden één of meerdere onderzoekers financiële banden met de producent. Bij de onderzoeken met een negatieve uitkomst was dat 49% (29/59). Zelf-gerapporteerde financiële banden waren statistisch significant geassocieerd met een positieve uitkomst van het onderzoek (OR 2,84 [95% BI=1,5-5,3]). Als daarbij ook de niet-gerapporteerde financiële banden werden meegenomen werd een vergelijkbaar resultaat gevonden (OR 3,23 [1,7-6,1]). Bij correctie voor het al dan niet financieren van het onderzoek door de producent bleven de resultaten significant met een OR van 2,94 (1,4-6,1) voor door de onderzoekers zelf-gerapporteerde financiële banden en een OR van 3,57(1,65-7,7) voor alle financiële banden.1


  1. Ahn R, Woodbridge A, Abraham A, Saba S, Korenstein D, Madden E, et al. Financial ties of principal investigators and randomized controlled trial outcomes: cross sectional study. BMJ 2017; 356: i6770.

Auteurs

  • mw drs M.A.E. Nieuwhof