Acute levernecrose toegeschreven aan ketoconazol

Ketoconazol (Nizoral®) is een imidazoolderivaat dat is geregistreerd voor de behandeling van lokale en systemische schimmelinfecties. Een recente melding, die zowel bij de stichting Lareb als de sectie Geneesmiddelenbewaking werd ontvangen, toont nog eens het risico van ernstige leverbeschadiging bij langdurig, systemisch gebruik.
Een 47-jarige vrouw gebruikte vanwege onychomycosis gedurende 3 maanden oraal ketoconazol 200 mg/dag. Binnen 14 dagen na de laatste inname voelde zij zich ziek worden, later gevolgd door geelzucht en plotselinge sufheid. Bij opname was sprake van een beeld van acute hepatitis met serumwaarden van de aminotransferasen tot 1400 U/l en een bilirubinegehalte van 786 µmol/l. Virologische oorzaken werden uitgesloten. Een biopt liet massale levernecrose en een ernstige collaps van leverweefsel zien. Wegens lever- en nierinsufficiëntie onderging de patiënt een levertransplantatie. Tijdens het gebruik van ketoconazol had de vrouw geen andere geneesmiddelen gebruikt en er waren bij haar geen leverenzymbepalingen verricht.
Leverbeschadiging bij gebruik van ketoconazol kan variëren van een voorbijgaande verhoging van de leverenzymen in het serum tot een acute levernecrose. In klinisch onderzoek zijn lichte tot matige verhogingen van de leverenzymen gevonden bij 10-15% van de patiënten.1 De incidentie van een symptomatische leverbeschadiging bij langdurig gebruik werd eerder geschat op 1 per 3.000 gebruikers, maar een gericht epidemiologisch onderzoek naar deze bijwerking ontbreekt vooralsnog.1 In het merendeel van de gevallen treedt een symptomatische leverbeschadiging op binnen 1 tot 6 maanden na het begin van de behandeling, maar soms reeds binnen 14 dagen.

De fabrikant adviseert om bij oraal gebruik van ketoconazol langer dan twee weken, de leverenzymen te bepalen bij het begin van de behandeling en iedere volgende twee weken. Bij een relatief onschuldige aandoening, zoals onychomycose, verdient ketoconazol, gezien het risico van deze zeer ernstige bijwerking, geen voorkeur.



1. Stricker BHCh, Blok APR, Bronkhorst FB, Parys GE van, Desmet VJ. Ketoconazole-associated hepatic injury. A clinicopathological study of 55 cases. J Hepatol 1986; 3: 399-406.