Orlistat en leverfunctiestoornissen

Orlistat (Xenical® capsule 120 mg, Alli® capsule 60 mg) is een middel voor de behandeling van overgewicht. Orlistat 120 mg dient te worden gebruikt in combinatie met een matig hypocalorisch dieet bij de behandeling van obesitas met een ‘body mass index’ (BMI) =30 kg/m2 of met een BMI =28 kg/m2 met daarmee gepaard gaande risicofactoren. Orlistat 60 mg dient te worden gebruikt in combinatie met een licht hypocalorisch dieet met verlaagd vetgehalte bij de behandeling van obesitas met een BMI =28 kg/m2. De dosering van orlistat is één capsule tijdens, voor of na elke maaltijd indien deze vet bevat. De werkzaamheid van het middel bij de behandeling van obesitas is overigens zeer beperkt (Gebu 1999; 33: 17-18).
Sinds 2007 is het middel in de VS vrij verkrijgbaar. De Amerikaanse registratieautoriteit Food and Drug Administration (FDA) keurde de vrije verkoop van orlistat goed op basis van veiligheidsgegevens van de fabrikant.1 De European Medicines Agency (EMEA) heeft in een persbericht aangegeven dat het in het bijzonder aandacht besteedt aan het veiligheidsprofiel als een geneesmiddel overgaat van receptgeneesmiddel naar vrij verkrijgbaar middel.2 In de EU is orlistat sinds 2008 vrij verkrijgbaar, maar alleen de capsule van 60 mg. In Nederland is het middel uitsluitend via de apotheek verkrijgbaar (UA). Apothekers hebben een handverkoopprotocol ontwikkeld om het product goed en veilig af te leveren zonder recept. 
In de productinformatie van orlistat staan cholelithiasis, (ernstige) hepatitis en verhoogde concentraties van leverenzymen als zeer zeldzame bijwerkingen vermeld. De FDA gaf in augustus 2009 aan dat het 32 meldingen heeft gekregen van ernstige leverschade, voornamelijk van buiten de VS.4 Het betrof onder meer zes gevallen van leverfalen, en verder vooral geelzucht, zwakte en buikpijn. Ziekenhuisopname was noodzakelijk bij 27 patiënten. De FDA stelt nader onderzoek in en geeft aan dat er geen zekere relatie is aangetoond tussen het gebruik van orlistat en het optreden van leverafwijkingen. Ook adviseert zij vooralsnog geen wijzigingen in het gebruik door patiënten. Patiënten dienen hun arts te raadplegen in geval van leverafwijkingen, zoals vermoeidheid of zwakte, koorts, geelzucht of bruine urine. Overigens zijn er bij obesitas vaak lichte leverfunctiestoornissen door steatose of steatohepatitis. Omdat bij gebruik van het middel in de zelfzorg veelal geen laboratoriumwaarden van de leverfuncties vooraf bekend zijn, zal alleen na het staken van het middel een verband met het middel aannemelijk kunnen worden gemaakt. De EMEA en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) hebben bij het ter perse gaan van dit nummer van het Geneesmiddelenbulletin nog geen melding gemaakt van of gereageerd op deze berichten. Artsen en patiënten wordt echter aangeraden bijwerkingen bij het gebruik van orlistat te melden.



1. FDA Approves Orlistat for Over-the-Counter Use [document op het internet, geraadpleegd op 16 november 2009]. URL: http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2007/ucm108839.
2. European Medicines Agency recommends first switch from prescription-only to non-prescription for a centrally authorised medicine [document op het internet, geraadpleegd op 16 november 2009]. URL: http://www.emea.europa.eu/humandocs/PDFs/EPAR/alli/4937708en.pdf.
3. KNMP persbericht: Medicatie-bewaking bij gebruik Alli onderzocht. Den Haag: 2009 [document op het internet, geraadpleegd op 16 november 2009]. URL: http://www.knmp.nl/knmp-vandaag/nieuws-publicaties/persberichten-knmp/knmp-persbericht-medicatiebewaking-bij-gebruik-alli-onderzocht/?searchterm=orlistat.
4. Early Communication about an Ongoing Safety Review Orlistat (marketed as Alli and Xenical). [document op het internet, geraadpleegd op 16 november 2009]. URL: http://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/
DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm179166
.

Auteurs

  • dr D. Bijl