De pil en antibiotica: geen interactiesignaal meer

Achtergrond. Sinds jaren worden pilgebruiksters geïnformeerd over aanvullende anticonceptieve maatregelen bij het gebruik van amoxicilline of een tetracycline. Dit gaat per 1 januari 2012 veranderen. De ’vermeende interactie’ stond al tijden ter discussie vanwege het gebrek aan onderbouwing. Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) en de Werkgroep voor Farmacotherapie en Geneesmiddelinformatie (WFG) van het Geneesmiddel Informatie Centrum van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP).

Nationale en internationale richtlijnen. In de herziene NHG-Standaard ’Anticonceptie’ (december 2011) is de waarschuwing geschrapt.1 Dit is conform de nationale2 en internationale richtlijnen3-5. Voorheen werd de interactie tussen de pil en antibiotica verondersteld aanwezig te zijn op grond van casuïstische mededelingen, waarbij onder meer een verstoring van de enterohepatische kringloop werd aangenomen.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is er geen bewijs van het hoogste niveau dat de effectiviteit van de pil wordt aangetast door antibiotica.4 Uit niet-gerandomiseerde onderzoeken blijken bij pilgebruiksters geen effecten van antibiotica op de serumconcentraties van ethinylestradiol, (in diverse orale anticonceptiva) gonadotrofinen of op ovulatie. Voorts hadden onderzoeken waarin aanwijzingen voor een interactie waren gevonden dermate grote methodologische beperkingen dat de conclusies niet waren gerechtvaardigd. Aanvullende maatregelen zijn dus niet nodig bij het gebruik van antibiotica die geen CYP-enzymen induceren, dat zijn alle antibiotica behalve rifabutine (Mycobutin®) en rifampicine (merkloos, Rifadin). Bij deze laatste twee is wel een duidelijk mechanisme voor interactie, namelijk CYP3A4-enzyminductie, zoals dat ook het geval is bij de anti-epileptica carbamazepine (merkloos, Tegretol®) en fenytoïne (Diphantoïne(-Z)®, Epanutin®).
In de richtlijnen wordt voorts aangegeven dat bij braken of diarree door een antibioticum of door de aanwezige aandoening wel aanvullende anticonceptieve maatregelen nodig kunnen zijn.1 3 De achtergrond hiervan is dat door verstoring van het maagdarmkanaal de absorptie van de pil verminderd kan zijn.

Juridische aansprakelijkheid. In de bijsluiters van de pil wordt de interactie met antibiotica nog steeds genoemd, met het advies bij combinatie aanvullende contraceptieve maatregelen te nemen. Maar door het gebrek aan wetenschappelijk bewijs en het schrappen van de waarschuwing door (internationale) organisaties, zal aansprakelijkheid van de apotheek en/of de voorschrijver zeer moeilijk te bewijzen zijn indien een vrouw toch zwanger blijkt te zijn en niet is gewaarschuwd voor de vermeende interactie. De bewijslast rust in dit geval op de vrouw, zij zal moeten aantonen dat ze zwanger is geworden door het gelijktijdig gebruik van een antibioticum en de pil.

Informatieverstrekking. In het bestand van de G-Standaard van januari 2012 is het interactiesignaal vervallen. Ook in de bestanden van Health Base zal per 1 januari 2012 niet langer aanvullende anticonceptie worden geadviseerd. De diverse betrokken partijen, zoals apothekers, apothekersassistenten, huisartsen, fabrikanten van de anticonceptiepil, het College ter Beoordeling Geneesmiddelen (CBG) en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), zullen door de KNMP worden geïnformeerd over deze wijziging.



1. Brand AK, et al. NHG-Standaard Anticonceptie. Huisarts Wet 2011; 54: [in druk].
2. Orale Anticonceptie: de Combinatiepil Versie 1.0 [document op het internet].   Nederlandse vereniging voor obstetrie en gynaecologie (NVOG). Via:  http://www.nvog-documenten.nl/richtlijn/doc/index.php?type=save&richtlijn_id=565.
3. Drug Interactions with hormonal contraception [document op het internet]. Faculty of Sexual and Reproductive Healthcare (FSRH). Via: http://www.fsrh.org/pdfs/CEUGuidanceDrugInteractionsHormonal.pdf.
4. Medical eligibility criteria for contraceptive use [document op het internet].  World Health Organization (WHO). Via: http://www.who.int/reproductivehealth/publications/family_planning/9789241563888.
5. U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2010 [document op het internet]. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Via: http://www.cdc.gov/mmwr/pdf/rr/rr59e0528.pdf.

Auteurs

  • KNMP Geneesmiddel Informatie Centrum